Хусусияти марҳалаи муосири тараққиёти Ҷумҳурии Тоҷикистон рушди фаъолияти байналмилалӣ ва ҷалби минтақаҳо мебошад. Дар ин самт, шаҳри Душанбе ҳамчун намунаи самарабахши робитаҳои байналмилалӣ бо шарикони ҷаҳонӣ қарор гирифтааст. Муносибатҳои байналмилалии минтақаҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки бо шарикони хориҷӣ муносибатҳои судманд барқарор кардаанд, дар заминаи қонунҳои конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон мавзуи нисбатан нав ба ҳисоб меравад. Ба ин мақсад, зарурати арзёбии заминаи ҳуқуқии ин намуди фаъолият ва таҳқиқи механизмҳои он ба миён омадааст.

         Бояд қайд намуд, ки шаҳри Душанбе ҳамчун пойтахт маркази маъмурии, сиёсӣ, иқтисодӣ, фарҳангӣ ва таърихии Тоҷикистон мебошад. Он як воҳиди маъмурӣ ва ҳудудӣ аст, ки мақоми махсуси давлатӣ дорад ва қароргоҳи Президент, Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва намояндагиҳои дипломатӣ ва созмонҳои байналмилалӣ дар он ҷойгир мебошад.

         Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи танзими давлатии фаъолияти тиҷоратии хориҷӣ” манзараи муфассали фаъолияти иқтисодии хориҷиро барои субъектҳои давлатӣ ва хусусӣ муқаррар мекунад. Ваколатҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар самти муносибатҳои иқтисодии хориҷӣ ва сиёсати тиҷорати хориҷӣ дар асоси қонунҳои махсус, ба монанди консепсия ва стратегияи рушди робитаҳои тиҷоратӣ, таъмини амнияти иқтисодӣ ва ҳимояи манфиатҳои миллӣ, ва танзими марзи гумрукӣ, тарифҳо ва сертификатсияи молҳо дар назди барномаҳое, ки ба сиёсати давлатӣ алоқаманданд, фароҳам оварда мешаванд.

        Қонун дар бораи минтақаҳои озоди иқтисодӣ ҳуқуқи минтақаҳои Ҷумҳурии Тоҷикистонро дар татбиқи муносибатҳои иқтисодии хориҷӣ муқаррар мекунад. Ҳимояи манфиатҳои субъектҳои минтақаи озоди иқтисодӣ ба шароити гузариш ва истифодаи замин, сармоягузорӣ ва дигар амалиётҳо дар чунин минтақаҳо муқаррар карда шудааст.

        Душанбе вазифаҳои гуногун дар самти таъмини шароити мусоид барои иҷрои вазифаҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангии ҷумҳуриро бар ӯҳда дорад. Воситаҳо барои бунёди рушди устувор ва беҳбуди муносибатҳои байналмилалии шаҳри Душанбе бо ҳамкориҳои ҷаҳонӣ, аз ҷумла таъсиси шароити мусоид барои баргузор кардани ҳамоишҳои сатҳи байналмилалӣ фароҳам оварда мешаванд.

        Инчунин, шаҳри Душанбе ҳамчун маркази ҳамкориҳои дипломатӣ бо ташкилоти байналмилалӣ, аз ҷумла СММ, СҲШ, ИДМ ва дигар созмонҳои амниятӣ ва иҷтимоӣ нақши калидӣ дар таъмини рушди байналмилалӣ ва амнияти ҳамгироии байналмилалӣ дорад. Душанбе дар сиёсати амният ва таъмини амнияти ҳамкории байналмилалӣ дар масъалаҳои муҳити зист, терроризм, экология ва мубориза бо гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир ва ҷиноятҳои трансмиллӣ фаъолият мекунад.

        Шаҳри Душанбе на танҳо пойтахти маъмурӣ, балки як маркази асосии амалиёти иқтисодӣ, сиёсӣ ва фарҳангии кишвар аст. Воҳидҳои ҳокимиятӣ, созмонҳои дипломатӣ ва созмонҳои байналмилалӣ, ки дар пойтахт қарор доранд, ҳамчунин таъсири амиқе ба иқтисодиёти кишвар ва робитаҳои байналмилалӣ доранд.

1. Таъмини боэътимоди рушди устувор: Таҳия ва татбиқи барномаҳои устувор ва стратегиҳо дар самти рушди иқтисодии пойтахт барои ташкили шароити фароҳам овардани соҳибкорӣ ва ташкили ҷойҳои корӣ муҳим аст.

2. Низомии ҳуқуқӣ ва рушди ҳамкориҳои байналмилалӣ: Татбиқи механизми пурра барои ҳар як қадам дар самти ҳамкориҳои байналмилалӣ ва иқтисодии хориҷӣ метавонад роҳи муфиди эҷод кардани хати ҳамкории пайваста бо кишварҳои хориҷӣ ва минтақаҳои тиҷоратӣ бошад.

3. Шаҳри Душанбе ҳамчун маркази амниятӣ: Таҳкими нақши Душанбе дар раванди таъмини амнияти минтақа, бо истифода аз мақомоти давлатӣ ва низоми ҳамкориҳои ҷаҳонӣ метавонад ба баланд бардоштани сатҳи бехатарӣ ва устувории кишвар дар пешгӯиҳо дар масъалаҳои амниятӣ, ҳамкории иқтисодӣ ва мубориза бо терроризм ва дигар таҳдидҳо оварда расонад.

        Шаҳри Душанбе бо истифода аз механизми қонунгузории мукаммал ва стратегиҳои самтҳои иқтисодӣ ва сиёсӣ яке аз муҳимтарин минтақаҳои таърихӣ ва рушди кишвар дар робита бо ҳамкориҳои байналмилалӣ мебошад.

        Бояд қайд намуд, ки шаҳри Душанбе ба ҳайси даҳгонаи шаҳрҳои амнтарини ҷаҳон ворид гашта, макони баргузории бузургтарин ҳамоишҳои сатҳи ҷаҳонӣ, аз ҷумла, ҷаласаҳои барномаҳои ҳамкории Созмони Милали Муттаҳид, Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил, Созмони Ҳамкории Шанхай, Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо, Созмони аҳдномаи амнияти дастаҷамъӣ, давлатҳои доираи эътимод ва тадбирҳои Осиё, конференсияҳои сатҳи баланди марбути обу экология, муборизаи дастаҷамъӣ бар зидди терроризму экстремизм, гардиши ғайриқонунии маводди мухаддир ва дигар ҷиноятҳои фаромиллӣ гашта, тавсия ва пешниҳодҳои муфиди он дар сатҳи ҷаҳонӣ пазируфта шудааст.

       Бинобар ин, тибқи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи мақоми пойтахти Ҷумҳурии Тоҷикистон” амалҳои зерини самти муносибатҳои байналмилалиро анҷом медиҳад:

• Бо мақомоти намояндагии маҳаллии ҳокимияти давлатии дигар давлатҳо тибқи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон робитаҳои байналмилалиро барқарор менамояд;

• Бо тартиби муқаррарнамудаи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон ба мақомоти ҳокимияти давлатӣ, инчунин ба намояндагиҳои дипломатии давлатҳои хориҷӣ, намояндагиҳои созмонҳои байналмилалӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон қитъаҳои замин, бино, иншоот, манзил, хизматрасонии манзилию коммуналӣ, нақлиётӣ ва дигар намудҳои хизматрасониро пешниҳод менамояд;

• Барои гузаронидани чорабиниҳои ҷумҳуриявӣ ва байналмилалӣ аз ҳисоби маблағҳои буҷети маҳаллӣ ва кумаки молиявӣ аз буҷети ҷумҳуриявӣ шароити заруриро таъмин мекунад;

• Ҳамкории байналмилалиро оид ба масъалаҳои рушди пойтахт амалӣ менамояд;

• Дар ҳалли масъалаҳои баргузории чорабиниҳои дорои хусусияти умумидавлатӣ ва байналмилалӣ дар пойтахт иштирок менамояд;

• Бо мақсади таъмини амният ва ҳифзи тартиботи ҷамъиятӣ дар пойтахти Ҷумҳурии Тоҷикистон, фароҳам овардани шароит барои амалигардонии функсияҳои мақомоти давлатӣ, намояндагиҳои дипломатӣ, муассисаҳои консулии давлатҳои хориҷӣ ва намояндагиҳои созмонҳои байналмилалӣ тибқи талаботи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон, мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе метавонад тартиби махсуси воридшавӣ, ҳаракати воситаҳои нақлиёт ва чорабиниҳои санитарӣ-эпидемиологиро дар ҳудуди шаҳри Душанбе пешбинӣ намояд;

• Маблағгузории хароҷоти марбут ба вазифаҳои пойтахтро иҷро намудани шаҳри Душанбе ҳангоми муайян намудани буҷети ҷумҳуриявӣ барои соли навбатии молиявӣ, инчунин аз ҳисоби маблағҳое, ки мақомоти ҳокимияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, намояндагиҳои дипломатии давлатҳои хориҷӣ ва намояндагиҳои созмонҳои байналмилалӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои хизматрасонии шаҳр пардохт менамоянд, пешбинӣ карда мешаванд.

        Ҳамин тариқ, фаъолияти иқтисодии хориҷӣ ва байналмилалии шаҳри Душанбе низоми мураттаб ва ягонаи ҳалли масъалаҳои ҳамкории байналмилалӣ мебошад. Танзими қатъии ҳуқуқии ҷиҳатҳо ва тарафҳои гуногуни он талаб карда мешавад.

Раҳмонзода Азимҷон,

ходими пешбари илмии шуъбаи Осиёи Ҷанубӣ ва Шарқии Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои

Осиё ва Аврупои АМИТ,  н.и.т., дотсент,