Китоби дарсии «Ҳуқуқи соҳибкории Ҷумҳурии Тоҷикистон» (Душанбе, 2026, 520 саҳ.) асари  илмӣ-методологии директори Институти давлат ва ҳуқуқи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ, профессор Мирзозода Парвон Зайнолобуддин мебошад. Ин нашрия китоби дарсии бунёдӣ дар соҳаи ҳуқуқи соҳибкории Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҳисоб меравад ва ба яке аз соҳаҳои динамикӣ ва серталаби илми ҳуқуқ бахшида шудааст. Нашри он дар давраи эълони солҳои 2025-2030 ҳамчун «Солҳои рушди иқтисоди рақамӣ ва инноватсия» аз ҷониби Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, инчунин дар «Соли вусъат додани корҳои ободонию созандагӣ ва тақвияту таҳкими худшиносию худогоҳии миллӣ» — 2026, хеле саривақтӣ ва аз ҷиҳати илмӣ асоснок мебошад. Дар ин давра, рушди босуръати иқтисоди рақамӣ, тавсеаи инноватсияҳо ва ташаккули шаклҳои нави ташкилию ҳуқуқии фаъолияти соҳибкорӣ зарурати дарки амиқи механизмҳои ҳуқуқии танзимро ба миён меорад.

Китоб дар заминаи таҳаввулоти бунёдии қонунгузорӣ, дастовардҳои илми ҳуқуқшиносии миллӣ ва бо дарназардошти талаботи ҳамгироии байналмилалӣ таҳия шудааст. Муаллиф тавонистааст, ки назарияи классикии ҳуқуқи соҳибкориро бо таҳлили амалии муносибатҳои муосири иқтисодӣ, ки дар шароити тағйирёбии босуръати технологӣ, рақамикунонии иқтисодиёт ва ташаккули шаклҳои нави ташкилию ҳуқуқии фаъолияти соҳибкорӣ ба амал меоянд, пайванд диҳад. Аҳамияти махсуси ин таҳқиқот дар он зоҳир мегардад, ки муаллиф на танҳо ба масъалаҳои умуминазариявии ҳуқуқи соҳибкорӣ, аз қабили предмет, метод, принсипҳо ва сарчашмаҳои он, балки ба хусусиятҳои амалӣ, мушкилоти ҷойдошта дар татбиқи қонунгузорӣ, баҳсҳои мавҷуда дар назария ва роҳҳои ҳалли онҳо дар заминаи воқеияти ҳуқуқии Ҷумҳурии Тоҷикистон таваҷҷуҳи хос зоҳир намудааст.

Дар китоб масъалаҳое, ки то имрӯз дар адабиёти таълимии миллӣ ба таври кофӣ инъикос наёфта буданд, аз ҷумла танзими ҳуқуқии иқтисоди рақамӣ, масъалаҳои ҳуқуқии фаъолияти соҳибкорӣ дар фазои маҷозӣ, хусусиятҳои ҳуқуқии аҳдҳои электронӣ, ҳимояи ҳуқуқи соҳибкорон дар шароити гузариш ба иқтисоди инноватсионӣ ва дигар масъалаҳои мубрами муосир мавриди баррасии амиқ қарор гирифтаанд. Ин китоб на танҳо ба донишҷӯён, балки ба омӯзгорон, муҳаққиқон, ҳуқуқшиносон, кормандони мақомоти давлатӣ, судяҳо, мушовирони ҳуқуқӣ дар корхонаҳо ва ҳамаи онҳое, ки ба масъалаҳои ҳуқуқии соҳибкорӣ таваҷҷуҳ доранд, нигаронида шудааст.

Китоби дарсӣ аз 16 боб тартиб дода шудааст, ки ҳар яке аз онҳо ба мавзӯи муҳими ҳуқуқи соҳибкорӣ бахшида шудааст. Сохтори пешниҳодшуда, ки ҳар боб ба ду қисми асосӣ – машғулияти аудитории лексионӣ-назариявӣ ва машғулияти аудитории амалӣ (нақшаи намунавии семинар) ҷудо шудааст, ба принсипҳои муосири таълими олӣ, аз қабили «омӯзиш дар асоси компетенсия», «таҳлили мисолҳои амалӣ» ва «пайвасти назария бо амалия» пурра ҷавобгӯ мебошад. Ин сохтор ба донишҷӯён имкон фароҳам меорад, ки маводро на танҳо дар сатҳи назариявӣ, балки аз рӯи мисолҳои мушаххас, ҳалли масъалаҳои амалӣ, таҳлили парвандаҳои судӣ ва иштирок дар муҳокимаҳои илмӣ низ азхуд намоянд. Ҳамчунин, дар охири ҳар боб рӯйхати адабиёти тавсияшаванда, саволҳо барои худидоракунӣ ва супоришҳои амалӣ пешбинӣ шудаанд, ки ба ташаккули малакаҳои таҳқиқотии донишҷӯён мусоидат мекунанд.

Боби аввал ба муайян намудани ҷойгоҳи ҳуқуқи соҳибкорӣ дар низоми ҳуқуқи миллӣ, предмет ва методҳои ин соҳа бахшида шудааст. Муаллиф ба таври возеҳ аломатҳои фаъолияти соҳибкориро нишон дода, онро аз фаъолияти ғайритиҷоратӣ фарқ мекунад ва ба таҳлили муносибатҳои соҳибкорӣ ҳамчун предмети танзими ҳуқуқӣ диққати ҷиддӣ медиҳад. Дар ин боб, ба принсипҳои ҳуқуқи соҳибкорӣ, ки асоси танзими муносибатҳои соҳибкориро ташкил медиҳанд, аз ҷумла принсипҳои озодии фаъолияти соҳибкорӣ, озодии шартнома, ҳимояи рақобат, танзими давлатӣ ва дигар принсипҳои асосӣ таҳлили амиқ дода шудааст. Боби мазкур барои донишҷӯёне, ки ба омӯзиши ҳуқуқи соҳибкорӣ оғоз мекунанд, заминаи мустаҳками назариявӣ фароҳам оварда, онҳоро барои азхуд намудани мавзӯъҳои минбаъда омода месозад.

Боби дуюм ба манбаъҳои ҳуқуқи соҳибкорӣ, аз ҷумла Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун сарчашмаи асосӣ, кодексҳо, қонунҳо, санадҳои зерқонунӣ, одатҳои муомилоти корӣ ва тиҷоратӣ, санадҳои дохилӣ (локалӣ) ва корпоративӣ бахшида шудааст. Ба масъалаҳои ба низом даровардан ва кодификатсияи қонунгузории соҳибкорӣ, ки дар илми ҳуқуқшиносии тоҷик ҳанӯз пурра ҳалли худро наёфтааст, таваҷҷуҳи махсус зоҳир шудааст. Муаллиф нақши санадҳои байналмилалиро ҳамчун сарчашмаи ҳуқуқи соҳибкорӣ ба таври мушаххас таҳлил намуда, таъсири онҳоро ба такмили қонунгузории миллӣ нишон додааст. Дар замони ҳозира, ки қонунгузорӣ дар соҳаи соҳибкорӣ бо суръати баланд такмил меёбад, шиносоии донишҷӯён бо сарчашмаҳои муосири он қобилияти кори бо матни қонун ва таҳлили санадҳои меъёрии ҳуқуқиро тақвият медиҳад.

Боби сеюм ба субъектҳои ҳуқуқи соҳибкорӣ бахшида шудааст. Муаллиф шаклҳои ташкили ҳуқуқии субъектҳои фаъолияти соҳибкориро, аз ҷумла ширкатҳои хоҷагӣ (ширкати комил ва ширкати ба боварӣ асосёфта), ҷамъиятҳои хоҷагӣ (ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуд ва ҷамъияти дорои ҷавобгарии иловагӣ), ҷамъиятҳои саҳомӣ ва намудҳои он, кооперативҳои тиҷоратӣ, соҳибкорони инфиродӣ ва иттиҳодияҳои соҳибкоронро ба таври муфассал таҳлил намудааст. Ба хусусиятҳои ҳолати ҳуқуқии ҳар яке аз ин субъектҳо, тартиби таъсис, сабти давлатӣ, ташкис, фаъолият, ташкили идоракунӣ ва қатъи фаъолияти онҳо диққати ҷиддӣ дода шудааст. Дар шароити имрӯза, ки шумораи субъектҳои хоҷагидор, хусусан ҷамъиятҳои дорои масъулияти маҳдуд ва соҳибкорони инфиродӣ афзоиш меёбад, донистани ҳуқуқу уҳдадориҳои онҳо, масъулияти аъзо ва муассисон, тартиби интиқоли саҳмияҳо ва дигар масъалаҳои марбута аҳамияти амалӣ дорад.

Боби чорум ба масъалаи муфлисшавӣ (нодорӣ) бахшида шудааст. Ин боб аз ҷиҳати амалӣ яке аз муҳимтарин бахшҳои китоб мебошад, зеро масъалаи эътирофи нодорӣ, татбиқи расмиётҳои муфлисшавӣ ва ҳифзи ҳуқуқи кредиторон дар фаъолияти соҳибкорон ҳамеша яке аз масъалаҳои душвор, баҳсбарангез ва аз ҷиҳати иҷтимоӣ ҳассос ба шумор меравад. Муаллиф қонунгузории муосири муфлисшавии Тоҷикистон, ки дар солҳои охир тағйироти ҷиддиро аз сар гузаронидааст, нишонаҳои муфлисшавӣ, таркиби предмети муносибатҳои марбут ба танзими муфлисшавӣ, вазъи ҳуқуқии қарздор ва кредитор, маҷлиси кредиторон, нақши суди иқтисодӣ дар парвандаҳои муфлисӣ, расмиётҳои гуногуни муфлисшавиро (мушоҳида, барқарорсозии молиявӣ, идоракунии беруна, истеҳсоли озмунӣ, созишномаи мусолиҳа) ба таври возеҳ шарҳ додааст. Ҳамчунин, ба масъалаҳои солимгардонии молиявӣ, тартиби соддакардашудаи муфлисшавӣ ва хусусиятҳои муфлис эътироф намудани соҳибкорони инфиродӣ низ таваҷҷуҳи хос зоҳир шудааст.

Боби панҷум ба масъалаҳои ташкили асосҳои ҳуқуқии молумулкӣ барои соҳибкор бахшида шудааст. Муаллиф ҳуқуқи молумулкӣ ва дигар ҳуқуқҳои ашёиро, аз ҷумла ҳуқуқи пешбурди хоҷагӣ ва ҳуқуқи идоракунии оперативӣ, ки барои фаъолияти субъектҳои соҳибкорӣ асос мебошанд, ба таври муфассал таҳлил намудааст. Таркиби молумулкии соҳибкор, воситаҳои асосӣ, мафҳумҳо, таснифот, баҳогузорӣ, танзими меъёрии баҳисобгирии воситаҳои асосӣ, муайян кардани мӯҳлати истифодаи фондҳои асосӣ, сармояи оинномавӣ, саҳомӣ, саҳмияҳои шахсӣ, сармояи захиравӣ ва изофӣ, низоми ҳуқуқии воситаҳои нақдӣ ва ғайринақдӣ, инчунин корхона ҳамчун объекти мустақили муносибатҳои ҳуқуқии соҳибкорӣ мавриди таҳқиқ қарор гирифтаанд. Барои соҳибкор донистани низоми ҳуқуқии молумулк, ки дар асоси он фаъолияти иқтисодӣ ба роҳ монда мешавад, зарурати бевосита дорад.

Боби шашум ба танзими давлатии фаъолияти соҳибкорӣ бахшида шудааст. Дар ин боб зарурати объективии танзими давлатии иқтисодиёт ва соҳибкорӣ, мафҳум, вазифаҳо, самтҳои асосӣ, воситаҳо, методҳо ва шаклҳои танзими давлатӣ мавриди баррасӣ қарор гирифтаанд. Дар ин замина, масъалаҳои иҷозатдиҳӣ ва иҷозатномадиҳии фаъолияти соҳибкорӣ, назорати давлатӣ аз болои фаъолияти соҳибкорӣ, ки дар қонунгузории муосир тағйироти ҷиддӣ ба он ворид шудааст, ба таври муфассал таҳлил карда шудаанд. Дар шароити ҳозира, ки муносибатҳои байни давлат ва соҳибкор аз ҳарвақта муҳимтар гардидааст ва давлат барои дастгирии соҳибкорӣ чораҳои фаъолона меандешад, фаҳмидани ҳудудҳои дахолати давлат ба фаъолияти соҳибкорӣ, механизмҳои ҳуқуқии ин дахолат ва кафолатҳои ҳимояи ҳуқуқи соҳибкорон барои ҳар ду тараф аҳамияти калон дорад.

Боби ҳафтум ба танзими ҳуқуқии рақобат ва маҳдудкунии фаъолияти инҳисорӣ дар бозори мол бахшида шудааст. Дар ин боб қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи рақобат ва фаъолияти инҳисорӣ, асосҳои назариявӣ ва ҳуқуқии рақобат, механизми ҳуқуқии ҳифзи рақобат, фаъолияти инҳисорӣ ҳамчун шакли маҳдуд кардани рақобат, мафҳуми инҳисор ва намудҳои он, инҳисори табиӣ ва танзими ҳуқуқии он, мавқеи ҳукмфармои субъектҳои хоҷагӣ, рақобати бевиҷдонона ва намудҳои он, фаъолияти нодурусти мақомоти давлатӣ, ки боиси маҳдуд кардани рақобат мегардад, нақши мақомоти зиддиинҳисорӣ дар ҳифзи рақобат ва ҷавобгарӣ барои вайрон кардани қонунгузории рақобат мавриди таҳлили амиқ қарор гирифтаанд. Бо дарназардошти он, ки рақобати солим омили асосии рушди иқтисодиёт, баланд бардоштани сифати молу хизмат ва ҳифзи манфиатҳои истеъмолкунандагон мебошад, мавзӯъҳои ин боб аҳамияти аввалиндараҷа доранд.

Боби ҳаштум ба танзими ҳуқуқии бозори мол бахшида шудааст. Дар ин боб мафҳум, намудҳо ва таснифоти бозор, ҳамчунин тиҷорат ва намудҳои он (яклухт, чакана, хурди чакана) мавриди таҳлил қарор гирифтаанд. Муаллиф ба биржаҳои молӣ ва фондӣ, савдои биржавӣ ва аҳдҳои биржавӣ таваҷҷуҳи хос зоҳир намуда, нақши маркетинг ва рекламаро дар фаъолияти соҳибкорӣ шарҳ додааст. Бо дарназардошти он, ки бозори мол асоси муомилоти иқтисодиро ташкил медиҳад, мавзӯъҳои ин боб барои фаъолияти самараноки соҳибкорӣ аҳамияти амалии бузург доранд.

Боби нуҳум ба танзими ҳуқуқии бозори асъор ва коғазҳои қиматнок бахшида шудааст. Дар ин боб мафҳум ва иштирокчиёни бозори асъор, амалиётҳои асъорӣ (байни резидентҳо ва ғайрирезидентҳо) ва тартиби ташкили онҳо, инчунин танзими давлатии ин бозор ва ваколатҳои Бонки миллии Тоҷикистон дар ин соҳа таҳлил шудаанд. Муаллиф қонунгузориро дар бораи коғазҳои қиматнок, намудҳои онҳо (саҳмия, вомбарг, вексел, чек) ва бозори коғазҳои қиматнок (ибтидоӣ ва дуюмдараҷа) мавриди баррасӣ қарор додааст. Бо дарназардошти афзоиши ҳаҷми муомилоти асъорӣ дар солҳои охир ва аввалин савдои коғазҳои қиматноки давлатӣ дар биржа (2024), ин боб барои соҳибкорони фаъоли иқтисодии беруна аҳамияти бевосита дорад.

Боби даҳум ба танзими ҳуқуқии бозори хизматрасонии бонкӣ бахшида шудааст. Дар ин боб низоми бонкии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ҳолати ҳуқуқии Бонки миллии Тоҷикистон ва ташкилотҳои қарзӣ (бонкҳои тиҷоратӣ, ташкилотҳои қарзии ғайрибонкӣ, ташкилотҳои маблағгузории хурд), инчунин тартиби иҷозатномадиҳӣ ба онҳо таҳлил шудааст. Муаллиф намудҳои амалиёти бонкӣ (пассивӣ, активӣ, фосилавӣ), шартномаи суратҳисоби бонкӣ, хизматрасонии пардохтӣ ва қарзи бонкиро ба таври муфассал шарҳ дода, лизингро ҳамчун намуди хизматрасонии бонкӣ мавриди баррасӣ қарор додааст. Бо дарназардошти нақши муҳими бонкҳо дар маблағгузории соҳибкорӣ ва рушди иқтисодиёт, мазмуни ин боб барои мутахассисони соҳаи молия аҳамияти аввалиндараҷа дорад.

Боби ёздаҳум ба танзими ҳуқуқии бозори суғурта бахшида шудааст. Дар ин боб ташкилотҳои суғуртавӣ ва ҳолати ҳуқуқии онҳо, Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи фаъолияти суғуртавӣ», аҳамияти суғурта барои фаъолияти соҳибкорӣ ва намудҳои суғурта (ихтиёрӣ, ҳатмӣ, ҳатмии давлатӣ) таҳлил шудаанд. Муаллиф ба суғуртаи таваккали соҳибкорӣ, шартномаи он ва ҳуқуқу уҳдадориҳои тарафҳо диққати ҷиддӣ дода, азнавсуғуртакунӣ, суғуртаи дубора ва суғуртаи мутақобиларо мавриди баррасӣ қарор додааст. Бо назардошти афзоиши нақши суғурта дар ҳифзи манфиатҳои молумулкии соҳибкорон ва ҷорӣ гардидани суғуртаи ҳатмии ҷавобгарии соҳибони воситаҳои нақлиёт (2020), ин боб аҳамияти назаррас дорад.

Боби дувоздаҳум ба танзими ҳуқуқии фаъолияти иқтисодии беруна бахшида шудааст. Дар ин боб мафҳум ва хусусиятҳои фаъолияти иқтисодии беруна, субъектҳо (резидентҳо ва ғайрирезидентҳо) ва объектҳои он (мол, хизматрасонӣ, ҳуқуқи моликияти зеҳнӣ), инчунин чораҳои танзими тарифӣ (боҷҳои гумрукӣ) ва ғайритарифӣ (квота, иҷозатнома, мамнӯият) таҳлил шудаанд. Муаллиф низомҳои миллӣ ва мусоидати бештар, минтақаҳои савдои озод, савдои наздисарҳадӣ ва тартиби воридот-содиротро муфассал шарҳ дода, ба талаботи махсус (байторӣ, санитарӣ, фитосанитарӣ) дар ин соҳа диққати хос зоҳир кардааст. Бо дарназардошти узвияти Тоҷикистон дар Иттиҳоди иқтисодии Авруосиё ва рушди робитаҳои иқтисодии беруна, мазмуни ин боб барои соҳибкорон ва кормандони гумрук аҳамияти калидӣ дорад.

Боби сездаҳум ба нақши шартнома дар соҳаи фаъолияти соҳибкорӣ бахшида шудааст. Дар ин боб мафҳум, хусусиятҳо ва фарқияти шартномаи соҳибкорӣ аз шартномаи маданӣ-ҳуқуқии маишӣ, инчунин предмет, объект ва мазмуни он таҳлил шудаанд. Муаллиф тартиби бастан (оферта ва аксепт), шакли шартнома (хаттӣ, нотариалӣ, электронӣ) ва хусусиятҳои бастани шартнома дар фазои виртуалӣ (интернет)-ро ба таври муфассал шарҳ дода, аҳамияти қонун ва шартномаро дар танзими муносибатҳо нишон додааст. Бо назардошти он, ки аксари фаъолияти соҳибкорӣ тавассути шартномаҳо амалӣ мешавад ва рушди тиҷорати электронӣ шаклҳои нави шартномабастиро тақозо мекунад, ин боб аҳамияти амалии беандоза дорад.

Боби чордаҳум ба ҷавобгарии субъектҳои фаъолияти соҳибкорӣ бахшида шудааст. Дар ин боб мафҳуми ҷавобгарӣ, намудҳои он (ҷавобгарии мусбат ва манфӣ, шартномавӣ ва ғайришартномавӣ), асосҳо ва шартҳои ба ҷавобгарӣ кашидани соҳибкорон (рафтори ғайриқонунӣ, мавҷудияти зарар, сабабият, гуноҳ) таҳлил шудаанд. Муаллиф ба хусусияти ҷавобгарии бегуноҳонаи соҳибкор (моддаи 462 Кодекси маданӣ), таваккал ҳамчун шарти ҷавобгарӣ ва қувваи рафънопазир (форс-мажор) ҳамчун асоси аз ҷавобгарӣ озодшавӣ диққати ҷиддӣ дода, шаклҳои ҷавобгариро (ҷуброни зиён, ноустуворона, фоиз) муфассал шарҳ додааст. Бо назардошти он, ки соҳибкор дар шароити таваккал фаъолият мекунад ва ҷавобгарии ӯ бегуноҳона мебошад, ин боб барои пешгирии баҳсҳои шартномавӣ аҳамияти калидӣ дорад.

Боби понздаҳум ба ҳимояи ҳуқуқ ва манфиатҳои қонунии соҳибкорон бахшида шудааст. Дар ин боб мафҳум, шаклҳо (судии ва ғайрисудӣ) ва тарзҳои ҳимояи ҳуқуқ (эътирофи ҳуқуқ, барқарорсозии вазъи пешина, беэътибор донистани аҳд, ҷуброни зиён, худҳимоякунӣ ва ғайра) таҳлил шудаанд. Муаллиф ҳимояи ҳуқуқи соҳибкоронро аз ҷониби Суди конститутсионӣ, Суди олии иқтисодӣ ва судҳои умумӣ, инчунин ҳимояи ғайрисудӣ (нотариус, судҳои ҳакамӣ, арбитражи байналмилалӣ, тартиби иддаоӣ) мавриди баррасӣ қарор додааст. Бо дарназардошти зарурати ҳифзи ҳуқуқҳои соҳибкорон дар шароити муосири бозорӣ ва дастрас намудани механизмҳои гуногуни ҳимоя, мазмуни ин боб барои ҳар як соҳибкор ва ҳуқуқшинос аҳамияти бевосита дорад.

Боби шонздаҳум ба кори ҳуқуқӣ дар соҳаи соҳибкорӣ бахшида шудааст. Дар ин боб мафҳум, мазмун ва вазифаҳои кори ҳуқуқӣ (таъмини қонуният, ҳифзи манфиатҳо, пешгирии баҳсҳо, машварат, таҳлили қонунгузорӣ), инчунин сохтор ва вазифаҳои хадамоти ҳуқуқии ташкилот таҳлил шудаанд. Муаллиф коргузорӣ дар хадамоти ҳуқуқӣ, намудҳои ҳуҷҷатҳо (шартномавӣ, иддаоӣ-даъвоӣ, ташкилӣ-ҳуқуқӣ) ва тартиби пешбурди кори шартномавӣ ва иддаоиро дар корхона шарҳ дода, ба иштироки кормандони хадамоти ҳуқуқӣ дар ҳалли шартҳои баҳсталаби шартномаҳо диққати хос зоҳир кардааст. Бо назардошти он, ки фаъолияти ҳуқуқии самаранок дар корхонаҳо ба пешгирии хароҷоти ғайричашмдошт ва ҳифзи манфиатҳои молиявӣ мусоидат мекунад, ин боб барои роҳбарон ва мушовирони ҳуқуқӣ аҳамияти калидӣ дорад.

Аз нуқтаи назари методологӣ, китоб дар асоси принсипҳои муосири таълимӣ –пайвасти назария бо амалия ва таҳлили мисолҳои амалӣ тартиб дода шудааст. Дар ҳар боб, бахшҳои назариявӣ бо машғулиятҳои амалӣ, саволҳо барои худидоракунӣ ва супоришҳо ҳамроҳ карда шудаанд, ки ба донишҷӯён имкон медиҳад, ки маводи омӯхташударо дар амал татбиқ намоянд. Ин методология ба ташаккули малакаҳои таҳқиқотӣ ва тафаккури ҳуқуқии донишҷӯён мусоидат мекунад. Инчунин, дар охири ҳар боб рӯйхати адабиёти тавсияшаванда пешбинӣ шудааст, ки барои таҳқиқоти мустақили илмӣ заминаи кофӣ фароҳам меорад.

Аз ҷумла, муаллиф дар китоб масъалаҳои мубрами замони муосир, аз қабили танзими ҳуқуқии иқтисоди рақамӣ, ҳимояи маълумоти шахсӣ, аҳдҳои электронӣ, тиҷорати онлайн ва дигар масъалаҳои марбут ба рушди рақамӣ ва инноватсияро мавриди баррасии амиқ қарор додааст. Дар шароите, ки солҳои 2025-2030 ҳамчун «Солҳои рушди иқтисоди рақамӣ ва инноватсия» эълон гардидаанд, фаҳмидани механизмҳои ҳуқуқии танзими муносибатҳои нави иқтисодӣ ба яке аз талаботи асосии мутахассисони муосир табдил меёбад. Китоби дарсии профессор Мирзозода П.З. ҳадафи тайёр намудани мутахассисони соҳибкореро дорад, ки дар ин фазои нав низ метавонанд фаъолияти самараноки ҳуқуқиро таъмин намоянд.

Ҳамзамон, соли 2026 — «Соли вусъат додани корҳои ободонию созандагӣ ва тақвияту таҳкими худшиносию худогоҳии миллӣ» низ ба рушди соҳибкорӣ, хусусан дар бахши сохтмон, хизматрасонӣ, истеҳсоли ватанӣ ва татбиқи лоиҳаҳои миллӣ такони ҷиддӣ зам менамояд. Дар ин замина, донистани механизмҳои ҳуқуқии ҷалби сармоя, танзими муносибатҳои шартномавӣ дар соҳаи сохтмон, хусусиятҳои иҷозатномадиҳӣ дар соҳаи хизматрасонӣ ва дигар масъалаҳои марбута ба ин соҳа аҳамияти аввалиндараҷа пайдо мекунанд. Китоб ба ин масъалаҳо низ таваҷҷуҳи хос зоҳир намуда, онҳоро дар заминаи воқеияти ҳуқуқии Тоҷикистон таҳлил мекунад.

Мавриди таъкид аст, ки ин китоб на танҳо ба донишҷӯён, балки ба омӯзгорон, муҳаққиқон, ҳуқуқшиносони амалӣ, кормандони мақомоти давлатӣ, судяҳо, мушовирони ҳуқуқӣ дар корхонаҳо ва ҳамаи онҳое, ки ба масъалаҳои ҳуқуқии соҳибкорӣ таваҷҷуҳ доранд, нигаронида шудааст. Ин китоб дар асоси барномаҳои таълимии муосир, стандартҳои давлатии таҳсилот дар соҳаи ҳуқуқшиносӣ ва талаботи бозори меҳнат таҳия шуда, ба таъмини сифати таҳсилот дар донишгоҳҳои кишвар мусоидат менамояд.

Дар адабиёти ҳуқуқшиносии тоҷик, китобҳои дарсии бунёдӣ дар соҳаи ҳуқуқи соҳибкорӣ то ин замон танҳо аз ҷониби профессорон Раҳимзода М.З. ва Сангинзода Д.Ш. навишта шуда буданд. Ин китоб метавонад ҳамчун асоси методӣ барои таълим дар факултетҳои ҳуқуқшиносӣ, инчунин барои курсҳои такмили ихтисос барои ҳуқуқшиносони амалӣ ва соҳибкорон хизмат кунад. Инчунин, он барои омӯзиши қонунгузории амалкунанда, таҳлили таҷрибаи судӣ ва пешниҳоди роҳҳои ҳалли мушкилот дар соҳаи танзими ҳуқуқии муносибатҳои соҳибкорӣ манбаи боэътимод ва муфид хоҳад буд. Дар шароити муосири ҷаҳонишавӣ ва рақамикунонӣ, омӯзиши амиқи ин мавзӯъҳо барои тайёр намудани мутахассисони баландихтисос дар соҳаи ҳуқуқшиносӣ зарурати бевосита дорад.

Бо назардошти васеъ будани доираи мавзӯъҳои баррасӣ, амиқии таҳлилҳои илмӣ, ҳамроҳии назария бо амалия, мувофиқати пурраи мундариҷа бо вазъи кунунии қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон, инчунин бо дарназардошти талаботи рушди иқтисоди рақамӣ ва инноватсия, метавон бо далел гуфт, ки китоби дарсии «Ҳуқуқи соҳибкории Ҷумҳурии Тоҷикистон» яке аз нашрияҳои муҳим, саҳми арзандаи илмӣ ва сарчашмаи эътимодбахши таълимӣ дар такмили таълими ҳуқуқшиносӣ, рушди илми ҳуқуқи соҳибкорӣ ва баланд бардоштани фарҳанги ҳуқуқии соҳибкорон дар кишвар мебошад.

Ин асар ба талаботи баланди илмӣ, методологӣ ва амалӣ ҷавобгӯ буда, дар раванди тайёр намудани кадрҳои баландихтисоси ҳуқуқшинос, ҳуқуқшиносони амалӣ ва соҳибкорони оянда нақши муассир хоҳад гузошт. Бовар дорам, ки китоби дарсӣ дар байни хонандагон соҳиби эътибор гардида, ба рушди минбаъдаи илми ҳуқуқшиносӣ, такмили фаъолияти соҳибкорӣ, таҳкими иқтисодиёти миллӣ ва амалисозии ҳадафҳои стратегии кишвар дар соҳаи рушди иқтисоди рақамӣ ва инноватсия мусоидат хоҳад кард.

.

ҚУРБОНОВА Ширин,

сарходими илмии шуъбаи Иттиҳоди Давлатҳои Мустақили

Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои

Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, доктори имлҳои таърих.