Дар ҳошияи Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон “Дар бораи гулҳои миллӣ эълон намудани гулҳои Лола ва Сиёҳгӯш”
ш. Душанбе
21 октябри соли 2026
№1231
Эълон гардидани гули Лола ҳамчун гули миллии Тоҷикистон рӯйдоди дорои аҳаммияти баланди фарҳангӣ, маънавӣ ва ватандӯстона буда, бори дигар моро ба шинохти амиқтари арзишҳои миллӣ, эҳтиром ба табиати нотакрори Ватан ва ҳифзи мероси гаронбаҳои ниёгон раҳнамун месозад.
Бо ибтикор ва дастгирии Пешвои муаззами миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, ки масъалаи ҳифзи арзишҳои миллӣ, эҳёи суннатҳои аҷдодӣ ва муаррифии шоистаи фарҳанги тоҷиконро аз самтҳои муҳими сиёсати фарҳангии кишвар медонанд, гули лола мақоми хоссаи рамзӣ пайдо менамояд. Ин иқдомро метавон ҳамчун боз як қадами муҳим дар роҳи таҳкими худшиносии миллӣ, баланд бардоштани ҳисси ифтихори ватандорӣ ва арҷгузорӣ ба сарвати табииву фарҳангии Тоҷикистон арзёбӣ кард.
Лола бештар аз як гул аст! Он рамзи бедории табиат, оғози зиндагии нав, эҳёи умед, зебоӣ, ҷавонӣ ва шукӯҳи баҳори тоҷикона мебошад. Бо фаро расидани баҳор, вақте ки доманакӯҳҳо, водиҳо ва даштҳои Тоҷикистон бо гулҳои рангоранг оро меёбанд, лола ба яке аз зеботарин падидаҳои табиати кишвар табдил меёбад. Шукуфтани он аз эҳёи табиат дарак дода, дар қалби инсон эҳсоси шодмонӣ, муҳаббат ба зиндагӣ ва умед ба фардои некро бедор месозад.
Табиати Тоҷикистон бо кӯҳҳои сарбафалак, чашмаҳои мусаффо, водиҳои сабзу хуррам ва гулҳои худододаш ҳамеша манбаи илҳоми шоирону нависандагон, рассомону ҳунармандон ва дӯстдорони зебоӣ будааст. Лола низ дар ин манзараи дилфиреб ҷойгоҳи хосса дорад. Рангҳои ҷилодори он гӯё аз гармии офтоби Ватан, неруи зиндагӣ ва меҳру муҳаббати мардуми тоҷик қисса мекунанд.
Аз нигоҳи фарҳангӣ, лола бо фасли баҳор, Наврӯз ва суннатҳои мардумӣ пайванди ногусастанӣ дорад. Баҳор барои миллати тоҷик на танҳо фасли эҳёи табиат, балки рамзи навшавии зиндагӣ, покизагӣ, дӯстӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва орзуву ниятҳои нек мебошад. Дар чунин фазои маънавӣ лола метавонад ҳамчун рамзи пайванди инсон бо табиат, эҳтиром ба мероси гузаштагон ва масъулият дар назди наслҳои оянда маънои боз ҳам амиқтар касб намояд.
Гули миллӣ ифтихори миллӣ аст. Ҳар як рамзи миллӣ, хоҳ Парчам бошад, хоҳ Нишон, хоҳ Суруди миллӣ ва хоҳ рамзҳои табииву фарҳангӣ, дар таҳкими ҳисси мансубият ба Ватан ва муттаҳид сохтани ҷомеа нақши муҳим дорад. Лола низ метавонад бо зебоӣ ва маънои рамзии худ дар тарбияи насли ҷавон дар рӯҳияи ватандӯстӣ, табиатдӯстӣ ва эҳтиром ба арзишҳои миллӣ саҳми арзанда гузорад.
Дар баробари ин, эътирофи лола ҳамчун гули миллӣ моро водор месозад, ки ба ҳифзи муҳити зист, нигоҳдории гуногунии биологӣ ва муҳофизати гулҳои худрӯй таваҷҷуҳи бештар зоҳир намоем. Зебоии табиат неъмати бебаҳоест, ки ҳифзи он вазифаи ҳар як шаҳрванди ватандӯст мебошад. Агар мо хоҳем, ки наслҳои оянда низ аз дидани даштҳои пурлола ва манзараҳои дилфиреби Тоҷикистон баҳра баранд, бояд имрӯз барои ҳифз ва нигоҳубини табиат масъулияти бештар эҳсос кунем.
Махсусан, барои насли ҷавон лола метавонад мактаби зиндаи тарбияи зебоипарастӣ, эҳтиром ба табиат ва арҷгузорӣ ба арзишҳои миллӣ бошад. Муҳаббат ба Ватан аз эҳтиром ба ҳар як гӯшаи он, аз нигоҳубини дарахту гул, аз тозагии кӯчаву маҳалла ва аз ҳифзи сарватҳои табиӣ оғоз мегардад. Пас, арҷгузорӣ ба гули миллӣ бояд на танҳо дар сухан, балки дар амал, дар муносибати ғамхорона ба муҳити зист ва дар рафтори ҳаррӯзаи мо таҷассум ёбад.
Миллати тоҷик, ки дорои таърихи куҳан, фарҳанги ғанӣ ва анъанаҳои пурғановати бостонӣ мебошад, ҳамеша ба зебоӣ, созандагӣ ва эҳтиром ба табиат арҷ гузоштааст. Аз ин рӯ, ҳар иқдоме, ки ба шинохти беҳтари сарватҳои миллӣ, эҳёи суннатҳои нек ва муаррифии симои фарҳангии Тоҷикистон мусоидат мекунад, метавонад барои таҳкими худшиносии миллӣ ва баланд бардоштани эҳсоси ифтихори шаҳрвандӣ заминаи мусоид фароҳам оварад.
Бигзор лола ҳамеша паёмовари баҳор, рамзи эҳёи табиат, нишонаи зебоии Тоҷикистон ва мояи ифтихори ҳар як шаҳрванди кишвар бошад!
Бигзор даштҳои сарзамини азизамон ҳар баҳор бо шукуфтани лолаҳо рангоранг гарданд, боғу гулгаштҳои шаҳрҳову деҳоти мо боз ҳам зеботар шаванд ва муҳаббат ба Ватан, фарҳанги миллӣ ва табиати биҳиштосои Тоҷикистон дар қалби ҳар як насли ҷавон реша давонад.
Ба ифтихори эълон гардидани гулҳои лола ва сиёҳгӯш ҳамчун гулҳои миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон
Ватан танҳо сарзамине нест, ки дар он зиндагӣ мекунем. Ватан забони модарист, ки бо он аввалин суханро мегӯем; суруди модар аст, ки бо он ба воя мерасем; кӯҳҳои сарбафалаки сарзамини мо, чашмаҳои мусаффо, даштҳои сабз, бӯи нони гарми тоҷикӣ ва гулҳое ҳастанд, ки бо шукуфоии худ ба зиндагии мо рангу таровати тоза мебахшанд.
Ватан хотираи гузашта, ифтихори имрӯз ва масъулияти фардои мост. Аз ин рӯ, ҳар иқдоме, ки моро ба решаҳои таърихӣ, фарҳангӣ ва маънавии хеш наздиктар месозад, сазовори таваҷҷуҳ ва арҷгузорист.
Имрӯз мехоҳам дар бораи ду гул сухан гӯям, ки зебоии онҳо аз ҳусни табиат фаротар рафта, бо хотираи таърихӣ, фарҳанги бостонӣ ва ҳувияти миллии мо пайванд доранд. Инҳо гули лола ва гули сиёҳгӯш мебошанд.
21 октябри соли 2026 дар шаҳри Душанбе бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон таҳти № 1231 гулҳои лола ва сиёҳгӯш ҳамчун гулҳои миллӣ эълон гардиданд. Ин иқдом бо мақсади арҷгузорӣ ба мероси таърихию фарҳангӣ, ҳифзи табиати кишвар ва муаррифии арзишҳои миллии Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ аҳаммияти хосса дорад.
Ин қарор танҳо эътирофи зебоии ду гул нест. Он моро водор месозад, ки ба сарвати табиии худ бо нигоҳи нав назар кунем, таърихи ниёгонро амиқтар омӯзем ва ба наслҳои оянда фаҳмонем, ки арзишҳои миллӣ аз шинохти гузашта ва масъулият дар назди оянда оғоз мегарданд.
Лола рамзи шукуфоӣ, зебоӣ ва рӯҳи баҳории миллати тоҷик аст.
Аз замонҳои қадим лола дар зиндагии маънавии мардуми мо ҷойгоҳи хосса доштааст. Он бо фарорасии баҳор, таҷлили Наврӯз ва суннатҳои мардумӣ пайванди ногусастанӣ дорад. Ҳар сол, вақте ки табиат аз хоби зимистон бедор мешавад ва доманакӯҳҳои Тоҷикистон бо гулҳои рангоранг оро меёбанд, лола ба паёмовари эҳёи зиндагӣ табдил меёбад.
Гӯё ҳар як лола ба мо мегӯяд: пас аз сармо баҳор меояд, пас аз хомӯшӣ садои зиндагӣ баланд мешавад ва пас аз ҳар давраи душвор имкони нав барои сабзишу шукуфоӣ фаро мерасад.
Шояд маҳз ҳамин маънои рамзии лола аст, ки онро ба қалби мардум наздик кардааст. Лола ҳам зебоист ва ҳам андеша; ҳам ранги табиат аст ва ҳам паёми умед.
Дар адабиёти классикии форсу тоҷик низ лола бо тасвирҳои гуногуни бадеӣ таҷассум ёфтааст. Шоирон аз ранги сурхи он барои ифодаи ишқ, эҳсоси амиқ, ҳусни табиат ва розҳои зиндагӣ истифода бурдаанд. Ин ҳама нишон медиҳад, ки гулҳо дар фарҳанги мо танҳо унсури ороишӣ набуда, балки бахше аз ҷаҳонбинии эстетикӣ ва маънавии мардум мебошанд.
Ҳамчунин, анъанаи қадимаи «Сайри гули лола» шаҳодати равшани пайванди мардум бо табиат аст. Ин суннат на танҳо сайру тамошои гулзорҳо, балки таҷассумгари шодмонӣ, ҳамдигарбинӣ, зебоипарастӣ ва эҳтиром ба неъматҳои табиат мебошад.
Сиёҳгӯш муждарасони баҳор ва пайванди зиндаи табиат бо хотираи таърихии мост.
Агар лола бо шукуфоии баҳор ва ҷилои рангҳои худ диққатро ҷалб намояд, сиёҳгӯш ҳамчун яке аз аввалин муждарасонони баҳор инсонро ба андешаи эҳё, покӣ ва пирӯзии зиндагӣ раҳнамун месозад.
Дар шарҳи таърихию фарҳангии ин гул робитаи он бо ривоятҳои бостонӣ ва достони Сиёвуш дар «Шоҳнома»-и Абулқосими Фирдавсӣ низ ёдоварӣ мешавад. Ин пайванд аҳаммияти омӯзиши рамзҳои табииро дар шинохти хотираи таърихӣ ва ҷаҳонбинии ниёгони мо бозгӯ менамояд.
Пас, лола ва сиёҳгӯшро метавон ҳамчун ду паёми пурмаънои баҳор тасаввур кард: яке муждаи шукуфоӣ ва дигаре нишонаи нахустини бедории табиат. Ҳар ду моро ба эҳтироми зиндагӣ, зебоӣ ва мероси гузаштагон даъват менамоянд.
Мехоҳам ба як ҷанбаи дигари ин масъала таваҷҷуҳ намоям. Дар замони ҷаҳонишавӣ, ки халқҳо ва фарҳангҳо бо ҳам робитаҳои васеъ доранд, шинохти арзишҳои миллӣ аҳаммияти бештар пайдо мекунад. Миллате, ки таърих, забон, фарҳанг ва сарватҳои табиии худро хуб мешиносад, метавонад онҳоро ба ҷаҳониён бо ифтихор ва масъулият муаррифӣ намояд.
Мо бо мероси бузурги таърихӣ, адабиёти ғанӣ, осори безаволи ниёгон ва табиати нотакрори худ ифтихор мекунем. Аммо ифтихори ҳақиқӣ танҳо дар сухан нест. Он замоне маънои воқеӣ пайдо мекунад, ки мо ин меросро омӯзем, ҳифз намоем ва ба наслҳои оянда интиқол диҳем.
Агар мо лоларо гули миллӣ эътироф кунему гулзорҳоро ҳифз накунем, агар дар бораи табиати зебо сухан гӯему муҳити атрофро ифлос созем, агар аз мероси ниёгон ифтихор кунему онро ба фарзандон наомӯзонем, пас маънои аслии ин иқдомро пурра дарк накардаем.
Аз ин рӯ, ҳар яки мо бояд аз худ оғоз кунем: як гул шинонем, як дарахтро ҳифз намоем, кӯчаю маҳаллаи худро тоза нигоҳ дорем, ба фарзандон муҳаббат ба табиатро омӯзонем ва дар шинохти таъриху фарҳанги миллӣ саҳм гузорем.
Зеро муҳаббат ба Ватан аз корҳои бузург оғоз намешавад; он аксар вақт аз муносибати мо ба чизҳои хурд, вале арзишманд сарчашма мегирад
Тасаввур кунед, ки дар оғози баҳор дар доманакӯҳо гули сиёҳгӯш сар мебарорад. Чанде баъд лолаҳо мешукуфанд ва замин бо рангҳои дилфиреб оро меёбад. Ин манзара танҳо зебоии табиат нест. Он ба мо ёдрас мекунад, ки ҳар як насл вазифадор аст решаҳои худро бишносад, мероси гузаштагонро ҳифз кунад ва барои ояндаи обод замина гузорад.
Лола ба мо аз шукуфоӣ мегӯяд, сиёҳгӯш аз бедорӣ ва ҳар ду аз масъулияти мо дар назди Ватан ёдрас мекунанд.
Бигзор ин гулҳо ҳамеша дар сарзамини азизамон шукуфон бошанд! Бигзор ҳар баҳор даштҳои Тоҷикистон бо лолаҳои рангоранг ва сиёҳгӯшҳои нозук зинат ёбанд! Бигзор муҳаббат ба табиат, эҳтиром ба фарҳанг ва ифтихор аз таърихи миллати тоҷик дар қалби ҳар як шаҳрванди кишвар устувор бошад!
Бигзор лола рамзи шукуфоии Тоҷикистон, сиёҳгӯш муждаи эҳёи табиат ва ҳар як гӯшаи Ватани азизамон таҷассумгари зебоӣ, сулҳу оромӣ ва ифтихори миллӣ бошад!
ОКИМШОЕВА Рухсора Суҳробовна
котиби илмии
Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои АМИТ,
номзади илмҳои педагогӣ
