Дар ҳошияи  сафари кории Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Туркманистон ҷиҳати иштирок дар ҷаласаи Шурои сарони давлатҳои Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил ва Вохӯрии 8-уми машваратии сарони давлатҳои Осиёи Марказӣ ва Озарбойҷон,

8- 9 октябри 2026

Мақола ба таҳлили сиёсию геоиқтисодии Мулоқоти ҳаштуми машваратии сарони давлатҳои Осиёи Марказӣ ва Ҷумҳурии Озарбойҷон, ки 8 октябри соли 2026 дар минтақаи миллии сайёҳии «Аваза»-и Туркманистон баргузор гардид, бахшида шудааст. Дар маркази таҳлил тағйири мақоми Озарбойҷон дар формати машваратӣ, густариши рӯзномаи ҳамкорӣ дар соҳаҳои энергетика, саноат, нақлиёт, рақамикунонӣ ва иқлим, инчунин мавқеи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ташаккули пайвастагии геоиқтисодии минтақа қарор дорад.

Муаллиф бар он аст, ки Аваза–2026 ҳанӯз сохтори ҳамгироии иқтисодӣ нест, балки механизми машваратӣ ва ҳамоҳангсозии сиёсӣ мебошад. Арзиши воқеии ин формат аз қобилияти табдил додани қарорҳои сиёсӣ ба лоиҳаҳои муштарак, механизмҳои маблағгузорӣ, институтҳои иҷроӣ ва натиҷаҳои ченшавандаи иқтисодӣ вобаста хоҳад буд. Диққати махсус ба ташаббусҳои Тоҷикистон дар соҳаҳои энергетикаи сабз, саноати коркард, нақлиёт, рақамикунонӣ, зеҳни сунъӣ ва ҳамкории обию иқлимӣ дода мешавад.

Калидвожаҳо: Аваза–2026, Осиёи Марказӣ, Озарбойҷон, Тоҷикистон, геоиқтисод, долони Транскаспий, НБО «Роғун», ҳамкории минтақавӣ, энергетика, нақлиёт, рақамикунонӣ.

8 октябри соли 2026 дар минтақаи миллии сайёҳии «Аваза»-и Туркманистон Мулоқоти ҳаштуми машваратии сарони давлатҳои Осиёи Марказӣ ва Ҷумҳурии Озарбойҷон баргузор гардид. Дар он роҳбарони Озарбойҷон, Қазоқистон, Қирғизистон, Тоҷикистон, Туркманистон ва Ӯзбекистон иштирок намуданд. АМИТ «Ховар» хабар дод, ки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар ин ҳамоиш иштирок ва суханронӣ намуданд. Вазорати корҳои хориҷии Туркманистон низ баргузории мулоқоти сарони давлатҳои Осиёи Марказӣ ва Озарбойҷонро 8 октябри соли 2026 тасдиқ кардааст.

Мулоқоти Аваза дар марҳилаи нави рушди ҳамкории минтақавӣ баргузор гардид. Агар дар мулоқоти қаблии сатҳи олӣ Озарбойҷон ҳамчун иштирокчии комили формат пазируфта шуда бошад, пас нишасти Аваза аввалин мулоқоти расмӣ дар муҳити навшудаи ҳамкорӣ ба ҳисоб меравад. Аз ин рӯ, аҳамияти он танҳо дар афзоиши шумораи иштирокчиён ифода намеёбад. Сухан дар бораи тағйири миқёси робитаҳои иқтисодӣ, энергетикӣ, нақлиётӣ ва инфрасохтории Осиёи Марказӣ меравад.

Ҷойгиршавии Озарбойҷон дар соҳили ғарбии Каспий робитаҳои Осиёи Марказиро бо Қафқози Ҷанубӣ, Туркия ва самтҳои ғарбии савдо васеъ мекунад. Аммо тавре ки маълум аст ҷуғрофия худ ба натиҷаи иқтисодӣ табдил намеёбад. Барои он ки бартарии ҷуғрофӣ ба афзалияти геоиқтисодӣ табдил ёбад, инфрасохтори мувофиқ, қоидаҳои ҳамоҳангшуда, сармоягузории устувор, логистикаи рақобатпазир ва институтҳои иҷроӣ заруранд.

Мақсади мақола муайян намудани имкониятҳо ва маҳдудиятҳои геоиқтисодии Аваза–2026 ва таҳлили ҷойгоҳи Тоҷикистон дар рӯзномаи нави ҳамкории минтақавӣ мебошад. Дар таҳқиқот усулҳои таҳлили ҳуҷҷатҳо, таҳлили муқоисавӣ ва таҳлили сиёсию геоиқтисодӣ истифода шудаанд.

Ҷойгиршавии Осиёи Марказӣ дар умқи қитъаи Авруосиё ва набудани дастрасии мустақим ба баҳрҳои кушод хусусияти робитаҳои иқтисодӣ ва нақлиётии кишварҳои минтақаро муайян мекунад. Барои давлатҳои минтақа дастрасӣ ба бозорҳои хориҷӣ ба масир, арзиши интиқол, вақти расонидани бор ва устувории занҷираҳои таъминот вобаста мебошад. Бинобар ин, рушди роҳҳои транзитӣ на танҳо масъалаи нақлиёт, балки масъалаи рақобатпазирии иқтисодӣ низ мебошад.

Озарбойҷон дар чунин шароит мавқеи махсус дорад. Ин кишвар метавонад ҳамчун пайванд миёни Осиёи Марказӣ, баҳри Каспий, Қафқози Ҷанубӣ, Туркия ва бозорҳои Аврупо баромад кунад. Аммо барои амалишавии чунин нақш ҳамоҳангии сиёсати нақлиётӣ, гумрукӣ, сармоягузорӣ ва рақамикунонии равандҳои савдо зарур аст.

Долони байналмилалии нақлиётии Транскаспий, ки дар манбаъҳои байналмилалӣ бо номи «Долони Миёна» низ зикр мешавад, дар ин раванд аҳамияти рӯзафзун пайдо кардааст. Таҳқиқоти Созмони ҳамкорӣ ва рушди иқтисодӣ (Organisation for Economic Cooperation and Development, кӯтоҳ: OECD) нишон медиҳад, ки ин долон метавонад барои густариши тиҷорат, диверсификатсияи иқтисодӣ ва таҳкими ҳамкории кишварҳои Осиёи Марказӣ ва Қафқози Ҷанубӣ мусоидат намояд. Бо вуҷуди ин, нокифоягии инфрасохтор, шумораи зиёди гузаргоҳҳои сарҳадӣ, ҳамоҳанг нашудани расмиёти гумрукӣ ва арзиши баланди интиқол ҳанӯз монеаҳои ҷиддӣ мебошанд.

Маводҳои таҳлилӣ дар бораи Аваза–2026 низ таъкид мекунанд, ки формати мазкур метавонад ба ташаккули модели нави ҳамкории минтақавӣ мусоидат намояд, аммо натиҷаи он аз иҷрои воқеии қарорҳо вобаста хоҳад буд. Бинобар ин, Аваза–2026-ро дурусттар аст ҳамчун тавсеаи муҳити сиёсии ҳамкорӣ арзёбӣ кард, на ҳамчун таъсиси сохтори нави ҳамгироии иқтисодӣ.

Формати машваратӣ худ долон намесозад, сармоягузорӣ ҷудо намекунад ва монеаҳои гумрукиро мустақиман бартараф намесозад. Он метавонад барои ҳамоҳангсозии иродаи сиёсӣ, муайян намудани самтҳои афзалиятнок ва ташкили лоиҳаҳои муштарак шароит фароҳам оварад.

Мавқеи Тоҷикистон дар ҳамкории минтақавӣ ба як соҳаи алоҳида маҳдуд намешавад. Мантиқи геоиқтисодии кишвар дар пайвастани энергетика, саноат, нақлиёт, технология, об ва иқлим ба як низоми ба ҳам вобаста ифода меёбад. Барои кишваре, ки ба баҳр дастрасии мустақим надорад, рушди иқтисодӣ танҳо аз афзоиши истеҳсол вобаста нест. Он ба қобилияти ворид шудан ба шабакаҳои минтақавии истеҳсол, таъминот, транзит ва тақсимоти арзиш низ вобаста мебошад. Аз ин нуқтаи назар, Тоҷикистон бояд имкониятҳои дохилии худро бо бозорҳо, инфрасохторҳо ва занҷираҳои истеҳсолии кишварҳои минтақа пайваст намояд.

Дар суханрониҳои расмии роҳбарияти Тоҷикистон масъалаҳои энергетикаи сабз, рушди саноат, коркарди ашёи хом, рақамикунонӣ ва зеҳни сунъӣ ҳамчун самтҳои муҳими ҳамкории ояндадор пешниҳод шудаанд. Ин маҷмӯи пешниҳодҳо аз як соҳаи алоҳида берун рафта, масъалаи васеътареро ба миён мегузорад: чӣ гуна имкониятҳои дохилии Тоҷикистонро ба занҷираҳои минтақавии истеҳсол ва тақсимоти арзиш пайваст кардан мумкин аст? Дар ин равиш масъала танҳо ҷалби сармоя ё пайдо кардани бозори нав нест. Мақсади асосӣ эҷоди пайванди устувор байни истеҳсолот, энергетика, нақлиёт, технология ва бозор мебошад. Агар чунин пайванд ташаккул ёбад, мавқеи ҷуғрофии Тоҷикистон, ки аксаран ҳамчун маҳдудият арзёбӣ мешавад, метавонад ба қисми стратегияи пайвастшавии минтақавӣ табдил ёбад.

Энергетика яке аз самтҳои асосии воридшавии Тоҷикистон ба занҷираҳои иқтисодии минтақа мебошад. Дар ин замина НБО «Роғун» аҳамияти стратегӣ дорад. 30 июни соли 2026 Шӯрои директорони иҷроияи Бонки Ҷаҳонӣ марҳилаи дуюми маблағгузории НБО «Роғун»-ро тасдиқ намуд. Ҳаҷми маблағгузории нав 300 миллион доллари ИМА-ро ташкил дода, аз ҳисоби гранти Ассотсиатсияи байналмилалии рушд пешниҳод шудааст. Ин маблағ барои корҳои сохтмонӣ, таҷҳизоти электромеханикӣ, назорати сифат, бехатарӣ ва тадбирҳои иҷтимоию экологӣ равона мешавад. Тибқи маълумоти Бонки Ҷаҳонӣ, НБО «Роғун» метавонад ҳар сол 14 400 гигаватт-соат неруи барқароршаванда истеҳсол намояд. Ин нишондиҳанда тақрибан ба 60 фоизи ҳаҷми имрӯзаи истеҳсоли неруи барқи Тоҷикистон баробар мебошад. Лоиҳа инчунин метавонад барои содироти неру ба Қазоқистон ва Ӯзбекистон ва таҳкими бозори минтақавии энергетика мусоидат кунад.

Аз ин ҷо бармеояд, ки геоиқтисодии энергетикаи Тоҷикистон танҳо дар ҳаҷми истеҳсоли неру ифода намеёбад. Арзиши асосӣ дар пайвастани истеҳсоли неру ба шабакаҳои минтақавӣ, бозорҳои содиротӣ, рушди саноат ва имкониятҳои нави сармоягузорӣ мебошад. Неруи барқ танҳо дар сурати мавҷуд будани инфрасохтори интиқол, бозори устувор, шартномаҳои дарозмуддат ва механизмҳои боэътимоди пардохт ба манбаи пурраи таъсири иқтисодӣ табдил меёбад. Аз ин сабаб, самаранокии НБО «Роғун» бояд на танҳо бо иқтидори истеҳсолӣ, балки бо дараҷаи пайвастшавии он ба бозорҳои минтақавӣ арзёбӣ карда шавад.

Дар масъалаи рушди саноат низ бояд байни ташаббуси сиёсӣ ва лоиҳаи иқтисодии асоснокшуда фарқ гузошт. Масалан, пешниҳоди сохтмони корхонаи бузурги коркарди нафт танҳо баъд аз муайян гардидани манбаи ашёи хом, ҳаҷми талаботи бозор, модели молиявӣ, роҳҳои интиқол ва рақобатпазирии маҳсулот метавонад ба лоиҳаи амалишаванда табдил ёбад. Бо вуҷуди ин, масъалагузории чунин лоиҳа аҳамияти геоиқтисодӣ дорад. Он зарурати баррасии истеҳсолоти саноатиро дар доираи бозори минтақавӣ ва занҷираҳои муштараки арзиш ба миён мегузорад.

Барои Тоҷикистон, ки ба баҳр дастрасии мустақим надорад, пайвастагии нақлиётӣ яке аз шартҳои асосии иштироки кишвар дар иқтисоди минтақавӣ мебошад. Пешниҳодҳои марбут ба рушди масирҳои омехта, бартараф намудани монеаҳои маъмурӣ ва инфрасохторӣ ва рақамикунонии равандҳои нақлиётӣ аз ҳамин нуқтаи назар аҳамият доранд. Пайвастан ба долони Транскаспий худ натиҷаи ниҳоӣ нест. Саволи асосӣ ин аст, ки чунин пайвастагӣ то чӣ андоза аз ҷиҳати вақт, арзиш, эътимоднокӣ ва сифати хизматрасонӣ рақобатпазир хоҳад буд. Агар интиқоли мол тавассути масири дароз, гарон ва аз ҷиҳати маъмурӣ мураккаб анҷом ёбад, бартарии ҷуғрофӣ ба афзалияти иқтисодӣ табдил намеёбад. Пас, барои Тоҷикистон масъала танҳо ба долон пайвастан нест, балки мақсади воқеӣ коҳиш додани арзиши ин пайвастагӣ, баланд бардоштани суръати интиқол ва таъмини пешбинишавандагии хизматрасонӣ мебошад.

Дар ҳамин ҷо фарқи байни дипломатияи нақлиётӣ ва геоиқтисоди нақлиётӣ равшан мегардад. Дар сатҳи дипломатӣ созиш дар бораи рушди долон муҳим аст. Дар сатҳи иқтисодӣ бошад, соҳибкор, истеҳсолкунанда ва интиқолдиҳанда долонро аз рӯи вақти расонидан, хароҷоти интиқол ва эътимоднокии хизматрасонӣ арзёбӣ мекунанд.

Барои беҳтар намудани мавқеи Тоҷикистон дар чунин шабакаҳо рақамикунонии ҳуҷҷатҳои нақлиётӣ ва гумрукӣ, ҳамоҳангсозии расмиёти сарҳадӣ, рушди марказҳои логистикӣ ва васеъ намудани ҳамлу нақли омехта зарур мебошад. Рақамикунонӣ дар шароити ҳамкории минтақавӣ танҳо соҳаи технологӣ нест. Он воситаи коҳиш додани хароҷоти тиҷорат, суръат бахшидани мубодилаи иттилоот, такмили хизматрасониҳои гумрукӣ ва баланд бардоштани шаффофияти равандҳои иқтисодӣ мебошад.

Пешниҳоди таъсиси Маркази минтақавии зеҳни сунъӣ дар Душанбе бояд ҳамчун ташаббуси институтсионалии дорои аҳамияти минтақавӣ баррасӣ шавад. Тоҷикистон дар сатҳи байналмилалӣ ташаббусҳои марбут ба рушди зеҳни сунъӣ пешниҳод намудааст ва барои таъсиси чунин марказ дар Душанбе фароҳам овардани заминаҳои заруриро эълон кардааст. Аммо барои ба механизми воқеии ҳамкорӣ табдил ёфтани марказ бояд мақоми ҳуқуқӣ, вазифаҳои мушаххас, манбаъҳои маблағгузорӣ, сохтори идоракунӣ ва доираи шарикони минтақавии он муайян карда шаванд.

Масъалаҳои об ва иқлим барои Осиёи Марказӣ танҳо масъалаҳои экологӣ нестанд. Онҳо ба истеҳсоли неруи барқ, кишоварзӣ, амнияти озуқаворӣ, рушди саноат ва устувории иҷтимоӣ таъсири мустақим мерасонанд. Занҷираи «об — энергетика — кишоварзӣ — амнияти озуқаворӣ — иқтисод» дар минтақа хусусияти сохторӣ дорад. Ҳар қадар вобастагии соҳаҳои иқтисодӣ аз захираҳои об зиёд бошад, ҳамон қадар сиёсати об ва иқлим ба масъалаи амнияти иқтисодӣ наздик мешавад.

Дар Аваза масъалаҳои рушди энергетикаи сабз, самаранокии истифодаи захираҳои об, технологияҳои сарфакунанда ва ҳамоҳангсозии сиёсатҳои иқлимӣ баррасӣ шуданд. Барои Тоҷикистон ин масъала аҳамияти махсус дорад, зеро кишвар ҳам дорои захираҳои назарраси гидроэнергетикӣ ва ҳам осебпазирии баланд дар назди тағйирёбии иқлим мебошад. Бинобар ин, ҳамкории обию иқлимӣ метавонад ба пайванди муҳими сиёсати энергетикӣ, кишоварзӣ ва амнияти иқтисодӣ табдил ёбад. Тоҷикистон дар ин раванд метавонад аз иштироки ҷудогона дар лоиҳаҳои соҳавӣ ба иштироки пайваста дар занҷираҳои минтақавии энергия, мол, технология ва иттилоот гузарад.

Бояд таъкид намуд, ки Аваза–2026-ро набояд ҳамчун модели аллакай ташаккулёфтаи ҳамгироии иқтисодӣ муаррифӣ кард. Чаро?

Якум, ин формат сохтори фаромиллӣ нест. Он механизми машваратӣ ва ҳамоҳангсозии сиёсӣ мебошад. Иҷрои қарорҳо ба иродаи сиёсӣ, имкониятҳои молиявӣ ва иқтидори институтсионалии ҳар як давлат вобаста мемонад.

Дуюм, манфиатҳои иқтисодии кишварҳо пурра яксон нестанд. Барои Тоҷикистон энергетика, саноат ва дастрасӣ ба масирҳои беруна аҳамияти марказӣ доранд. Барои Озарбойҷон ва Туркманистон масъалаҳои бандарҳо, транзит, энергетика ва содирот муҳим мебошанд. Барои Ӯзбекистон ва Қазоқистон бошад, диверсификатсияи бозорҳо, рушди саноат ва истифодаи самараноки иқтидорҳои нақлиётӣ метавонанд афзалияти бештар дошта бошанд.

Сеюм, долонҳои нақлиётӣ дар муҳити рақобат рушд мекунанд. Долони Транскаспий яке аз самтҳои пайвастани Осиёи Марказӣ ба бозорҳои беруна мебошад, на роҳи ягона. Рақобатпазирии он аз арзиш, суръат, эътимоднокӣ, сифати идоракунӣ ва талаботи бозор вобаста хоҳад буд.

Чорум, қисми зиёди лоиҳаҳои бузурги инфрасохторӣ ба сармоягузории беруна ниёз доранд. Аз ин рӯ, байни қарорҳои сиёсӣ ва натиҷаи иқтисодӣ марҳилаи мураккаби асосноккунии техникӣ-иқтисодӣ, ташкили маблағгузорӣ, муайян намудани масъулиятҳо ва ташкили назорати иҷроӣ вуҷуд дорад. Маҳз ҳамин маҳдудиятҳо нишон медиҳанд, ки меъёри самаранокии формати Аваза бояд на шумораи изҳорот, балки натиҷаи амалии он бошад.

Аваза–2026 тағйири мақоми Озарбойҷонро ба имкони васеъ намудани муҳити геоиқтисодии Осиёи Марказӣ ва минтақаи Каспий пайваст намуд. Иштироки комили Озарбойҷон метавонад барои густариши робитаҳои иқтисодӣ, нақлиётӣ, энергетикӣ ва технологӣ миёни Осиёи Марказӣ, Қафқози Ҷанубӣ ва бозорҳои ғарбӣ замина фароҳам оварад. Аммо ин имконият ҳанӯз натиҷаи воқеии иқтисодӣ нест. Барои табдил додани имконият ба натиҷа инфрасохтори рақобатпазир, сармоягузорӣ, қоидаҳои ҳамоҳангшуда, рақамикунонии равандҳо ва институтҳои иҷроӣ заруранд. Формати машваратӣ метавонад иродаи сиёсиро муттаҳид созад, самтҳои афзалиятнокро муайян намояд ва барои таҳияи лоиҳаҳои муштарак замина фароҳам оварад. Вале бе механизмҳои молиявӣ ва иҷроӣ он наметавонад ба таври мустақим натиҷаи иқтисодӣ ба вуҷуд орад.

Мавқеи Тоҷикистон дар ин раванд аз аҳамияти махсус бархӯрдор аст. Энергетикаи сабз, НБО «Роғун», саноати коркард, нақлиёт, рақамикунонӣ, зеҳни сунъӣ, об ва иқлим метавонанд ҳамчун бахшҳои ҷудогона не, балки ҳамчун унсурҳои як стратегияи ягонаи воридшавии кишвар ба занҷираҳои минтақавии истеҳсол, интиқол ва тақсимоти арзиш баррасӣ шаванд.

Аз ин лиҳоз, меъёри воқеии муваффақияти Аваза–2026 шумораи санадҳо ва ташаббусҳои эълоншуда нахоҳад буд. Меъёри асосӣ қобилияти ба вуҷуд овардани пайванди устувор миёни қарор, маблағгузорӣ, иҷро ва натиҷаи ченшавандаи иқтисодӣ мебошад. Агар давлатҳои иштирокчӣ тавонанд иродаи сиёсии баёншударо ба лоиҳаҳои воқеӣ, механизмҳои маблағгузорӣ ва натиҷаҳои иқтисодии санҷидашаванда табдил диҳанд, формати машваратӣ метавонад тадриҷан ба яке аз механизмҳои муҳими рушди пайвастагии геоиқтисодии Осиёи Марказӣ ва минтақаи Каспий табдил ёбад. Дар акси ҳол, хатари боқӣ мондани он дар сатҳи эъломияҳо ва ташаббусҳои ҷудогона нигоҳ дошта мешавад.

СУДУРОВ Сайдали,

ходими калони илмии Шуъбаи Иттиҳоди Давлатҳои Мустақили

Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои

Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон

ФЕҲРИСТИ МАНБАЪҲО ВА АДАБИЁТ

1.     Агентство новостей «Новости Центральной Азии». В Туркменистане состоялась 8-я Консультативная встреча глав государств Центральной Азии и Азербайджана [Захираи электронӣ].— 8 октября 2026 г. — URL: https://www.newscentralasia.net/tag/аваза/ (санаи муроҷиат: 08.10.2026).

2.     Агентство новостей АПА. Центральная Азия и Азербайджан: формирование новой модели регионального сотрудничества [Захираи электронӣ]. — 8 октября 2026 г. — URL: https://ru.apa.az/vneshnyaya-politika/centralnaya-aziya-i-azerbaidzan-formirovanie-novoi-modeli-regionalnogo-sotrudnicestva-analitika-676963 (санаи муроҷиат: 08.10.2026).

3.     Азербайджанское государственное информационное агентство «АзерТАдж». В Туркменбаши состоялась 8-я Консультативная встреча глав государств Азербайджана и Центральной Азии [Захираи электронӣ]. — 8 октября 2026 г. — URL: https://azertag.az/ru (санаи муроҷиат: 08.10.2026).

4.     АМИТ «Ховар». Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар Мулоқоти ҳаштуми машваратии сарони давлатҳои Осиёи Марказӣ ва Ҷумҳурии Озарбойҷон иштирок намуданд [Захираи электронӣ]. — 8 октябри соли 2026. — URL: https://khovar.tj/2026/10/ (санаи муроҷиат: 08.10.2026).

5.     Министерство иностранных дел Туркменистана. В Туркменистане состоялась Консультативная встреча глав государств Центральной Азии и Азербайджана [Захираи электронӣ]. — 8 октября 2026 г. — URL: https://mfa.gov.tm/ru/news (санаи муроҷиат: 08.10.2026).

6.     Organisation for Economic Co-operation and Development. Enhancing the Competitiveness of the Trans-Caspian Transport Corridor in Central Asia [Electronic resource]. — Paris: OECD Publishing, 2025. — URL: https://www.oecd.org/en/publications/forthcoming.html (date of access: 08.10.2026).

7.     Organisation for Economic Co-operation and Development. Realising the Potential of the Middle Corridor [Electronic resource]. — Paris: OECD Publishing, 2023. — URL: https://www.oecd.org/en/publications/realising-the-potential-of-the-middle-corridor_635ad854-en.html (date of access: 08.10.2026).

8.     Официальный сайт Президента Республики Казахстан. Ренессанс Центральной Азии: на пути к устойчивому развитию и процветанию [Захираи электронӣ]. — 8 октября 2026 г. — URL: https://www.akorda.kz/ru/renessans-centralnoy-azii-na-puti-k-ustoychivomu -razvitiyu-i-procvetaniyu-1272135 (санаи муроҷиат: 08.10.2026).

9.     Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон. Қабули қатъномаи Маҷмаи умумии Созмони Милали Муттаҳид оид ба Рӯзи байналмилалии зеҳни сунъии бехатар, ҳифзшуда ва боэътимод [Захираи электронӣ]. — Душанбе, 1 сентябри соли 2026. — URL: https://www.president.tj/event/news/56936 (санаи муроҷиат: 08.10.2026).

10.  Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон. Суханронӣ дар Ҳамоиши иқтисодию тиҷоратии муштараки Осиёи Марказӣ–Ҷумҳурии Корея [Захираи электронӣ]. — Душанбе, 16 сентябри соли 2026. — URL: https://www.president.tj/event/speeches/57200 (санаи муроҷиат: 08.10.2026).

11.  Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон. Суханронӣ дар вохӯрӣ бо бунёдгарони Неругоҳи барқи обии «Роғун» [Захираи электронӣ]. — Душанбе, 25 майи соли 2026. — URL: https://www.president.tj/event/speeches/55673 (санаи муроҷиат: 08.10.2026).

5.     Узбекское национальное информационное агентство. Выступление Президента Республики Узбекистан Шавката Мирзиёева на восьмой Консультативной встрече глав государств Центральной Азии и Азербайджана [Захираи электронӣ]. — 8 октября 2026 г. — URL: https://yuz.uz/ru/news/vystuplenie-prezidenta-respubliki-uzbekistan-savkata-mirziee (санаи муроҷиат : 08.10.2026).

11.  World Bank. Advancing Energy Security and Jobs Through the Transformative Rogun Hydropower Project [Electronic resource] : press release. — Washington, 30 June 2026. — URL: https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2026/06/30/advancing-energy-security-and-jobs-through-the-transformative-rogun-hydropower-project (date of access: 08.10.2026).

12.  World Bank Group. Rogun Hydropower Plant Project: Frequently Asked Questions [Electronic resource]. — 2026. — URL: https://www.worldbank.org/en/programs/rogun-hydropower-plant-project/ faqs (date of access: 08.10.2026).