Парчами давлатӣ яке аз муқаддасоти миллӣ ва рамзҳои асосии соҳибихтиёрии Ҷумҳурии Тоҷикистон буда, таҷассумгари таърихи давлатдории тоҷикон, истиқлолияти миллӣ, ваҳдати ҷомеа ва ормонҳои созандаи халқи тоҷик мебошад. Арҷгузорӣ ба Парчами давлатӣ на танҳо ифодаи эҳтиром ба рамзи расмии давлат, балки нишонаи садоқат ба Ватан, худшиносии миллӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ дар назди давлату ҷомеа ба ҳисоб меравад.
Дар таърихи давлатдории муосири Тоҷикистон Парчами давлатӣ мақоми хосса дошта, қабули он дар давраи мураккаби сиёсиву иҷтимоии кишвар ҳамчун иқдоми муҳими давлатсозӣ ва муайян намудани рамзҳои соҳибистиқлолии миллӣ арзёбӣ мегардад. 24 ноябри соли 1992 дар Иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки дар шаҳри Хуҷанд баргузор гардид, Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул шуд. Ин рӯйдоди таърихӣ дар шароити душвори сиёсӣ ва иҷтимоии кишвар сурат гирифта, аҳамияти бузурги сиёсӣ, ҳуқуқӣ ва маънавӣ дошт.
Қабули Парчами давлатӣ дар марҳилаи ташаккули давлатдории мустақили Тоҷикистон рамзи иродаи сиёсӣ, устувории давлат ва азми халқ барои ҳифзи истиқлолият, барқарор намудани сулҳу субот ва таҳкими ваҳдати миллӣ гардид. Парчами давлатӣ дар баробари дигар рамзҳои давлатӣ, аз ҷумла Нишони давлатӣ ва Суруди миллӣ, асосҳои рамзии давлатдории соҳибистиқлоли тоҷиконро ташкил медиҳад.
Дар ин раванд, саҳми арзишманди Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар таҳкими давлатдории миллӣ, ҳифзи истиқлолияти давлатӣ, таъмини сулҳу субот ва ваҳдати миллӣ, инчунин эҳёи арзишҳои таърихию фарҳангии миллати тоҷик басо назаррас мебошад. Бо сиёсати созанда ва хирадмандонаи Роҳбари давлат рамзҳои давлатӣ, аз ҷумла Парчами давлатӣ, ба унсури муҳими худшиносии миллӣ, ифтихори ватандорӣ ва муттаҳидсозии ҷомеа табдил ёфтаанд. Таваҷҷуҳи пайвастаи Пешвои миллат ба арҷгузорӣ ба Парчами давлатӣ, тарбияи насли ҷавон дар рӯҳияи ватандӯстӣ ва эҳтиром ба арзишҳои миллӣ аҳамияти ин рамзи муқаддасро дар ҳаёти сиёсӣ, иҷтимоӣ ва маънавии кишвар боз ҳам баланд бардоштааст.
Мақоми конститутсионӣ ва ҳуқуқии Парчами давлатӣ. Мақоми Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар низоми ҳуқуқии кишвар бо Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва қонунгузории миллӣ муайян карда шудааст. Парчами давлатӣ ҳамчун яке аз рамзҳои расмии давлат ифодагари соҳибихтиёрӣ, истиқлолият, тамомияти арзӣ ва ягонагии давлат мебошад. Муносибати ҳуқуқӣ ва тартиби истифодаи рамзҳои давлатӣ тавассути санадҳои меъёрии ҳуқуқии дахлдор танзим гардида, эҳтиром ба онҳо вазифаи муҳими шаҳрвандӣ ва арзиши умумимиллӣ маҳсуб меёбад.
Мақоми ҳуқуқии Парчами давлатӣ аз аҳамияти сиёсӣ ва маънавии он ҷудонопазир аст. Дар шароити давлати соҳибистиқлол рамзҳои давлатӣ на танҳо воситаи муаррифии расмии давлат, балки унсури муҳими ташаккули ҳувияти шаҳрвандӣ, муттаҳидсозии ҷомеа ва таҳкими муносибатҳои байни давлат ва шаҳрвандон мебошанд.
Парчами давлатӣ ҳамчун рамзи ягонагии сиёсӣ ва иҷтимоии ҷомеа метавонад дар таҳкими эҳсоси мансубияти шаҳрвандон ба давлат, эҳтиром ба арзишҳои конститутсионӣ ва масъулиятшиносӣ дар назди Ватан нақши муҳим дошта бошад. Аз ин рӯ, эҳтиром ва ҳифзи Парчами давлатӣ бояд на танҳо дар сатҳи расмӣ, балки дар шуури ҷамъиятӣ ва фарҳанги ҳуқуқии шаҳрвандон низ ҷойгоҳи устувор дошта бошад.
Мазмун ва маънои рамзии Парчами давлатӣ. Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз се рахи уфуқии рангҳои сурх, сафед ва сабз иборат буда, дар маркази он тоҷ ва ҳафт ситора ҷойгир шудаанд. Ин унсурҳо дар маҷмӯъ мазмуни таърихӣ, фарҳангӣ, сиёсӣ ва маънавии давлатдории тоҷиконро таҷассум менамоянд.
Рангҳои Парчами давлатӣ дар тафсири маъмули рамзӣ бо арзишҳои муҳими миллӣ алоқаманд мебошанд. Ранги сурх ҳамчун рамзи ҷасорат, мубориза ва устуворӣ, ранги сафед ҳамчун рамзи покӣ, сулҳ ва нияти нек, ранги сабз ҳамчун рамзи табиат, сарсабзӣ, ҳаёт ва шукуфоӣ маънидод карда мешаванд. Тоҷ ҳамчун рамзи давлатдорӣ, соҳибихтиёрӣ ва ифтихори миллӣ, ҳафт ситора бошад, дар тасаввуроти рамзии миллӣ бо арзишҳои таърихӣ, фарҳангӣ ва маънавии миллати тоҷик алоқаманд мебошад.
Мазмуни рамзии Парчами давлатӣ дар маҷмӯъ идеяи давлатдории миллӣ, ҳамбастагии таърих ва замони муосир, ормонҳои сулҳу субот ва рушди устувори кишварро ифода менамояд. Он шаҳрвандонро ба эҳтироми таърихи миллӣ, ҳифзи арзишҳои фарҳангӣ ва саҳмгузорӣ дар пешрафти ҷомеа ҳидоят мекунад.
Парчами давлатӣ – омили таҳкими ваҳдати миллӣ ва худшиносии шаҳрвандӣ. Дар шароити ҷаҳонишавӣ, тағйирёбии муносибатҳои байналмилалӣ ва афзоиши таъсири равандҳои иттилоотӣ аҳамияти рамзҳои миллӣ дар ташаккули ҳувияти шаҳрвандӣ ва нигоҳ доштани ҳамбастагии ҷомеа боз ҳам меафзояд. Парчами давлатӣ ҳамчун рамзи умумимиллӣ метавонад шаҳрвандони кишварро новобаста аз мавқеи иҷтимоӣ, касб, минтақаи зист ва дигар хусусиятҳо дар атрофи арзишҳои умумии давлатдории миллӣ муттаҳид созад.
Эҳтиром ба Парчами давлатӣ бояд бо рафтори воқеии шаҳрвандӣ, риояи қонун, ҳифзи манфиатҳои миллӣ, муносибати масъулона ба ҷомеа ва иштироки фаъол дар ҳаёти сиёсиву иҷтимоии кишвар ифода ёбад. Ватандӯстӣ танҳо эҳтироми зоҳирӣ ба рамзҳои давлатӣ набуда, пеш аз ҳама, дар фаъолияти созанда, меҳнати софдилона, ҳифзи дастовардҳои истиқлолият ва саҳмгузорӣ дар рушди давлат таҷассум меёбад.
Дар ин замина, тарбияи насли ҷавон дар рӯҳияи эҳтиром ба Парчами давлатӣ, арзишҳои миллӣ ва таърихи давлатдории тоҷикон аҳамияти махсус дорад. Муассисаҳои таълимӣ, оила, ҷомеаи шаҳрвандӣ ва воситаҳои ахбори омма метавонанд дар ташаккули фарҳанги эҳтиром ба рамзҳои давлатӣ ва баланд бардоштани сатҳи худшиносии миллӣ саҳми назаррас гузоранд.
Аҳамияти байналмилалии Парчами давлатӣ. Парчами давлатӣ дар муносибатҳои байналмилалӣ яке аз воситаҳои муҳимтарини муаррифии расмии давлат мебошад. Он дар фаъолияти дипломатӣ, муносибатҳои байнидавлатӣ, сафоратҳо ва консулгариҳо, вохӯриҳои расмии роҳбарони давлатҳо, созмонҳои байналмилалӣ ва чорабиниҳои сиёсиву фарҳангӣ истифода мегардад.
Дар арсаи байналмилалӣ Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун рамзи давлати соҳибихтиёр ва мустақил, узви ҷомеаи ҷаҳонӣ ва субъекти муносибатҳои байналмилалӣ баромад мекунад. Ҳузури Парчами Тоҷикистон дар назди қароргоҳҳои созмонҳои байналмилалӣ, аз ҷумла Созмони Милали Муттаҳид, дар чорабиниҳои байналмилалӣ ва мулоқотҳои дипломатӣ ифодаи эътирофи мақоми байналмилалии кишвар ва иштироки он дар равандҳои глобалӣ мебошад.
Ҳамзамон, Парчами давлатӣ дар мусобиқаҳои байналмилалии варзишӣ, чорабиниҳои илмӣ, фарҳангӣ ва таълимӣ, инчунин дар фаъолияти намояндагони Тоҷикистон дар хориҷи кишвар нақши муҳими муаррифӣ дорад. Ҳар як дастоварди варзишгар, олим, фарҳангшинос ва намояндаи дигар соҳаҳо, ки бо Парчами давлатӣ алоқаманд аст, метавонад ба баланд гардидани обрӯ ва нуфузи байналмилалии кишвар мусоидат намояд.
Аз ин нуқтаи назар, Парчами давлатӣ на танҳо рамзи сиёсӣ ва ҳуқуқӣ, балки унсури муҳими дипломатияи рамзӣ ва муаррифии фарҳангиву тамаддунии Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ мебошад. Он тавассути маънои рамзии худ арзишҳои сулҳҷӯёна, ҳамкории созанда, эҳтироми мутақобила ва ормонҳои рушди устувори давлатро муаррифӣ мекунад.
Хулоса, Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун рамзи истиқлолияти давлатӣ, соҳибихтиёрӣ, ваҳдати миллӣ ва ҳувияти шаҳрвандӣ дар ҳаёти сиёсӣ, иҷтимоӣ ва маънавии кишвар мавқеи муҳим дорад. Таърихи қабули он бо марҳилаи ташаккули давлатдории соҳибистиқлол алоқаманд буда, мазмуни рамзии он арзишҳои муҳими миллӣ ва ормонҳои созандаи халқи тоҷикро таҷассум менамояд.
Арҷгузорӣ ба Парчами давлатӣ бояд ҳамчун ҷузъи фарҳанги сиёсӣ, ҳуқуқӣ ва маънавии ҷомеа ташаккул ёбад. Ин муносибат, пеш аз ҳама, дар эҳтиром ба қонун, ҳифзи истиқлолият, таҳкими ваҳдати миллӣ, масъулияти шаҳрвандӣ ва саҳмгузорӣ дар рушди иҷтимоию иқтисодии кишвар ифода меёбад.
Дар шароити муосир Парчами давлатӣ ҳамзамон рамзи муттаҳидсозии ҷомеаи миллӣ ва воситаи муаррифии Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ мебошад. Аз ин рӯ, эҳтиром ба Парчами давлатӣ, ҳифзи мақоми он ва тарғиби арзишҳои дар он таҷассумёфта вазифаи ҳар як шаҳрванд ва омили муҳими таҳкими давлатдории миллӣ, худшиносии тоҷикон ва баланд бардоштани обрӯву нуфузи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҷомеаи ҷаҳонӣ ба ҳисоб меравад.
Парчами давлатӣ – рамзи истиқлол, ифтихори миллӣ, ваҳдати халқ ва шарафи давлатдории тоҷикон!
МАҲМАДУЛЛОЗОДА Нурулло Раҳматулло,
муовини директор оид ба илм ва таълими
Институти омӯзиши масъалаҳои
кишварҳои Осиё ва Аврупои Академияи
миллии илмҳои Тоҷикистон,
доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ.