(Дар ҳошияи сафари Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон барои иштирок дар ҷаласаи навбатии Шурои амнияти дастҷамъии Созмони Аҳдномаи амнияти дастҷамъӣ ба шаҳри Москваи Федератсияи Россия, 10-11 ноябри 2026)

1. Асосҳои таърихӣ ва ташаккули муносибатҳои дипломатӣ

Муносибатҳои дипломатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Федератсияи Россия расман 8 апрели соли 1992 барқарор гардиданд. Ин сана оғози марҳилаи нави муносибатҳои ду давлати соҳибистиқлол ба ҳисоб меравад.

Аммо заминаҳои муносибатҳои ду халқ хеле қадимтаранд. Тоҷикистон ва Россия дар тӯли даҳсолаҳо дар фазои ягонаи сиёсӣ, иқтисодӣ, илмӣ ва фарҳангӣ қарор доштанд. Дар ин давра робитаҳои инсонӣ, забонӣ, илмӣ ва фарҳангӣ ташаккул ёфтанд, ки баъди ба даст овардани истиқлолияти давлатии Тоҷикистон низ аҳаммияти худро нигоҳ доштанд.

Дар марҳилаи аввали истиқлолият Тоҷикистон бо мушкилоти мураккаби сиёсӣ ва иқтисодӣ - ҷанги таҳмилии шаҳрвандӣ, рӯ ба рӯ гардид. Дар ин шароит масъалаи таъмини сулҳу субот, ҳифзи истиқлолияти давлатӣ ва барқарор намудани сохторҳои давлатӣ аҳаммияти аввалиндараҷа дошт.

Россия дар раванди таҳкими муносибатҳои байнидавлатӣ ва ҳалли масъалаҳои минтақавӣ нақши муҳим бозид. Албатта, сулҳу ваҳдати миллӣ пеш аз ҳама натиҷаи иродаи сиёсии роҳбарияти Тоҷикистон, талошҳои ҷонибҳои тоҷик ва дастгирии ҷомеаи байналмилалӣ буд.

Марҳилаи муҳими муносибатҳо бо имзои Шартномаи дӯстӣ, ҳамкорӣ ва ёрии байниҳамдигарӣ аз 25 майи соли 1993 ва Шартнома дар бораи ҳамкории иттифоқии Тоҷикистону Россия, ки ба асри XXI нигаронида шудааст, аз 16 апрели соли 1999 алоқаманд мебошад.

Ин ҳуҷҷатҳо заминаи ҳуқуқии муносибатҳои дарозмуддат ва ҳамкории стратегиро фароҳам оварданд. Баъдан беш аз 320 санади байнидавлатӣ, байниҳукуматӣ ва байниидоравӣ ба имзо расиданд.

Аз ин рӯ, метавон гуфт, ки муносибатҳои Тоҷикистону Россия аз робитаҳои одии дипломатӣ ба сатҳи шарикии стратегӣ ва ҳампаймонӣ расидаанд.

2. Муколамаи сиёсӣ ва дипломатияи сатҳи олӣ

Яке аз хусусиятҳои муҳими муносибатҳои Тоҷикистону Россия муколамаи мунтазам дар сатҳи роҳбарони давлатҳо, ҳукуматҳо ва вазоратҳои корҳои хориҷӣ мебошад.

Мулоқотҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ва Президенти Федератсияи Россия Владимир Путин барои муайян намудани самтҳои асосии ҳамкорӣ ва ҳалли масъалаҳои мубрами муносибатҳои дуҷониба аҳаммияти калон доранд.

Махсусан, сафари Президенти Россия ба Тоҷикистон дар моҳи октябри соли 2025 рӯйдоди муҳими дипломатӣ буд. Дар натиҷаи гуфтушунидҳои сатҳи олӣ 16 санади нави ҳамкорӣ ба имзо расид. Ҳуҷҷати калидӣ Изҳороти муштараки сарони ду давлат дар бораи таҳкими минбаъдаи шарикии стратегӣ ва муносибатҳои ҳампаймонӣ буд.

Ин рӯйдодро бояд на танҳо ҳамчун як сафари расмӣ, балки ҳамчун нишонаи идомаи муколамаи сиёсӣ ва талош барои ба сатҳи нав баровардани муносибатҳои ду кишвар арзёбӣ кард.

Ҳамчунин, дар мулоқоти 27 ноябри соли 2025 дар ҳошияи ҷаласаи Шӯрои амнияти дастаҷамъии Созмони Аҳдномаи амнияти дастаҷамъӣ масъалаҳои мубориза бо терроризм, экстремизм, гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир, ҷинояткории фаромарзӣ ва густариши ҳамкориҳои иқтисодӣ баррасӣ шуданд.

Муҳим аст, ки робитаҳои дипломатӣ танҳо ба вохӯриҳои сарони давлатҳо маҳдуд набошанд. Самаранокии онҳо аз фаъолияти доимии вазоратҳои корҳои хориҷӣ, комиссияҳои байниҳукуматӣ, гурӯҳҳои корӣ ва намояндагиҳои дипломатӣ низ вобаста мебошад.

Масалан, 19 марти соли 2026 муовини вазири корҳои хориҷии Тоҷикистон Нигина Ализода бо сафири Россия дар Тоҷикистон Семён Григорев мулоқот намуда, масъалаҳои рушди робитаҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, тиҷоратӣ ва фарҳангиро баррасӣ кард. Ҳамчунин, 14 июли соли 2026 вазирони корҳои хориҷии ду кишвар Сироҷиддин Муҳриддин ва Сергей Лавров масъалаҳои ҳамкории дуҷониба ва ҳамоҳангсозии мавқеъҳоро дар созмонҳои байналмилалӣ муҳокима намуданд.

Ин далелҳо нишон медиҳанд, ки робитаҳои дипломатӣ хусусияти мунтазам ва ниҳодина доранд.

3. Ҳамкориҳои иқтисодӣ ва тиҷоратӣ: аз мубодилаи мол то сармоягузории муштарак

Ҷанбаи иқтисодӣ яке аз самтҳои муҳимтарини муносибатҳои Тоҷикистону Россия мебошад.

Россия аз шарикони муҳими тиҷоратии Тоҷикистон ба ҳисоб меравад. Аммо дар шароити иқтисоди ҷаҳонии тағйирёбанда зарур аст, ки ҳамкориҳои иқтисодӣ аз доираи содироту воридоти мол берун рафта, ба сармоягузории истеҳсолӣ, таъсиси корхонаҳои муштарак, рушди инфрасохтор ва интиқоли технология равона шаванд.

Дар ин замина, сафари Президенти Россия ба Тоҷикистон дар моҳи марти соли 2025 низ аҳаммияти хос дошт. Дар гуфтушунидҳо масъалаҳои густариши ҳамкорӣ дар соҳаҳои саноат, энергетика, кишоварзӣ, тиҷорат ва сармоягузорӣ баррасӣ шуданд.

Дар байни санадҳои имзошуда созишномаҳо оид ба барқарорсозии минтақаҳои аз таъсири фаъолияти истихроҷи уран ва коркарди маъдан осебдида, ҳамкорӣ дар соҳаи саноат ва таъсиси парки саноатӣ дар Тоҷикистон ҷой доштанд.

Ба андешаи ман, маҳз рушди истеҳсолоти муштарак бояд яке аз самтҳои афзалиятноки марҳилаи нави муносибатҳои иқтисодии Тоҷикистону Россия гардад.

Тоҷикистон дорои захираҳои бузурги гидроэнергетикӣ, имкониятҳои кишоварзӣ, захираҳои маъданӣ ва неруи ҷавони инсонӣ мебошад. Россия бошад, дар соҳаҳои саноат, мошинсозӣ, энергетика, технология ва бозори истеъмолӣ имкониятҳои васеъ дорад.

Пайвастани ин имкониятҳо метавонад ба манфиати ҳар ду кишвар бошад.

Масалан, мо бояд ба чунин самтҳо таваҷҷуҳи бештар диҳем:

• таъсиси корхонаҳои муштараки коркарди маҳсулоти кишоварзӣ;

• рушди саноати нассоҷӣ ва дӯзандагӣ;

• истеҳсоли масолеҳи сохтмонӣ;

• рушди логистика ва инфрасохтори нақлиётӣ;

• ҷалби сармоя ба соҳаи энергетика;

• рақамикунонии иқтисод ва истифодаи технологияҳои муосир;

• таъсиси паркҳои саноатӣ ва минтақаҳои истеҳсолӣ.

Нуктаи муҳим ин аст, ки Тоҷикистон бояд аз муносибатҳои иқтисодӣ на танҳо воридоти мол, балки таъсиси ҷойҳои нави корӣ, афзоиши истеҳсолоти дохилӣ ва рушди иқтидори содиротии худро интизор бошад.

4. Муҳоҷирати меҳнатӣ: омили муҳими иҷтимоӣ ва иқтисодӣ

Вақте ки мо муносибатҳои Тоҷикистону Россияро таҳлил мекунем, наметавонем масъалаи муҳоҷирати меҳнатиро нодида гирем.

Ин масъала яке аз самтҳои ҳассос ва ҳамзамон муҳимтарини муносибатҳои дуҷониба мебошад.

Барои ҳазорон оилаҳои тоҷик бозори меҳнати Россия манбаи даромад ва таъмини зиндагӣ ба ҳисоб меравад. Ин раванд на танҳо хусусияти иқтисодӣ, балки ҷанбаи иҷтимоӣ ва инсондӯстона низ дорад.

Муҳоҷирати меҳнатӣ ба коҳиши фишор ба бозори меҳнати дохилӣ, баланд бардоштани сатҳи даромади оилаҳо ва воридшавии маблағҳои интиқолӣ ба иқтисоди миллӣ мусоидат мекунад.

Аммо дар ин самт як қатор масъалаҳои ҷиддӣ мавҷуданд:

Якум, зарурати ҳифзи ҳуқуқ ва манфиатҳои қонунии шаҳрвандони Тоҷикистон дар Россия.

Дуюм, таъмини дастрасии муҳоҷирон ба иттилооти ҳуқуқӣ ва хизматрасониҳои консулӣ.

Сеюм, пешгирии ҳолатҳои истисмор, фиреб ва ҷалби ғайриқонунӣ ба фаъолияти меҳнатӣ.

Чорум, баланд бардоштани сатҳи забондонӣ, саводи ҳуқуқӣ ва касбомӯзии муҳоҷирон.

Панҷум, зарурати таҳкими ҳамкории мақомоти дахлдори ду давлат дар масъалаҳои муҳоҷират.

Дар ин ҷо мехоҳам як андешаи муҳимро таъкид намоям: муҳоҷири тоҷик пеш аз ҳама шаҳрванди Ҷумҳурии Тоҷикистон аст ва ҳуқуқу шаъну шарафи ӯ бояд ҳимоя карда шавад.

Ҳамзамон, ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон, ки дар хориҷи кишвар фаъолият мекунад, бояд қонунҳои давлати иқоматро риоя намояд, ба фарҳангу анъанаҳои ҷомеаи мизбон эҳтиром гузорад ва обрӯи Ватани худро ҳифз кунад.

Масъалаи муҳоҷират набояд танҳо аз нуқтаи назари шумораи шаҳрвандони дар Россия қарордошта баррасӣ шавад. Зарур аст, ки мо ба сифати шуғл, бехатарии меҳнат, кафолатҳои иҷтимоӣ ва имкониятҳои рушди касбии шаҳрвандон низ таваҷҷуҳ намоем.

Мақсади стратегии Тоҷикистон бояд тадриҷан фароҳам овардани ҷойҳои нави корӣ дар дохили кишвар бошад, то муҳоҷирати меҳнатӣ бештар хусусияти интихоби иқтисодӣ дошта бошад, на зарурати маҷбурӣ.

5. Ҳамкориҳои амниятӣ ва ҳарбӣ-сиёсӣ

Самти дигари муҳим дар муносибатҳои Тоҷикистону Россия масъалаи амнияти минтақавӣ мебошад.

Ҷойгиршавии ҷуғрофии Тоҷикистон, бахусус ҳамсарҳад будан бо Афғонистон, ба сиёсати хориҷӣ ва низоми амнияти миллии кишвар аҳаммияти махсус мебахшад.

Воқеияти геополитикии минтақа нишон медиҳад, ки таҳдидҳои амниятӣ хусусияти фаромиллӣ доранд. Терроризм, экстремизм, гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир, қочоқи силоҳ, ҷинояткории муташаккил ва хатарҳои киберӣ наметавонанд танҳо бо иқдомоти як давлат бартараф карда шаванд.

Аз ин рӯ, ҳамкории Тоҷикистон бо Россия дар соҳаи амният дорои аҳаммияти стратегӣ мебошад.

Ҳамкории ҳарбӣ ва ҳарбӣ-техникӣ, омодасозии кадрҳои низомӣ, мубодилаи иттилоот, машқҳои муштарак ва ҳамоҳангсозии фаъолият дар доираи Созмони Аҳдномаи амнияти дастаҷамъӣ аз самтҳои муҳими ин ҳамкорӣ мебошанд.

Дар Тоҷикистон пойгоҳи низомии 201-уми Россия фаъолият мекунад, ки ҳузури он яке аз унсурҳои муносибатҳои ҳарбӣ-сиёсии ду кишвар ба ҳисоб меравад.

Ҳамзамон, мехоҳам як нуктаи принсипиалиро таъкид намоям: сиёсати амниятии Тоҷикистон пеш аз ҳама ба ҳифзи истиқлолият, тамомияти арзӣ ва манфиатҳои миллии давлат нигаронида шудааст. Ҳамкорӣ бо шарикони хориҷӣ бояд ба таҳкими иқтидори мудофиавии худи Тоҷикистон мусоидат намояд.

Дар масъалаи Афғонистон низ мавқеи Тоҷикистон дорои хусусияти бисёрҷанба мебошад. Мо ҷонибдори он ҳастем, ки мушкилоти Афғонистон бо роҳҳои сиёсӣ, бо дарназардошти манфиатҳои тамоми қишрҳои ҷомеаи он кишвар ва бо иштироки ҷомеаи байналмилалӣ ҳал карда шаванд.

Таъмини амнияти сарҳадот, мубориза бо терроризм ва пешгирии паҳншавии маводи мухаддир бояд бо рушди иқтисодӣ, таҳкими ҳамкориҳои минтақавӣ ва дастгирии ташаббусҳои сулҳомез ҳамоҳанг бошанд.

Маҳз чунин муносибати фарогир метавонад ба суботи дарозмуддат дар Осиёи Марказӣ мусоидат кунад.

6. Ҳамкории фарҳангӣ, гуманитарӣ ва таълимӣ

Яке аз заминаҳои устувори муносибатҳои Тоҷикистону Россия робитаҳои таърихӣ, фарҳангӣ ва гуманитарии халқҳо мебошад.

Дипломатия танҳо фаъолияти сафоратҳо ва вазоратҳои корҳои хориҷӣ нест. Дипломатияи воқеӣ ҳамчунин муносибатҳои байни мардум, донишгоҳҳо, олимон, омӯзгорон, аҳли фарҳанг ва ҷавононро дар бар мегирад.

Дар ин замина ҳамкориҳои Тоҷикистону Россия дар соҳаи маориф аҳаммияти махсус доранд.

Дар Тоҷикистон мактабҳои таълимашон бо забони русӣ ва мактабҳои муштараки Тоҷикистону Россия фаъолият мекунанд. Соли 2022 дар панҷ шаҳри Тоҷикистон — Душанбе, Хуҷанд, Кӯлоб, Бохтар ва Турсунзода — муассисаҳои нави таҳсилоти муштараки Тоҷикистону Россия ба фаъолият оғоз намуданд.

Инчунин, ҳамкориҳо дар самти ҷалби омӯзгорон, омода намудани мутахассисон, ҷудо намудани квотаҳо барои таҳсили шаҳрвандони Тоҷикистон дар донишгоҳҳои Россия ва мубодилаи илмӣ идома доранд.

Ба назари ман, ин самтро бояд ҳамчун сармоягузорӣ ба ояндаи муносибатҳои ду кишвар арзёбӣ кард.

Ҷавоне, ки дар донишгоҳҳои Тоҷикистон ё Россия таҳсил мекунад, метавонад дар оянда пули пайвандгари илмӣ, технологӣ ва иқтисодии ду давлат бошад.

Ҳамзамон, зарур аст, ки дар ин раванд забон ва фарҳанги миллӣ, арзишҳои таърихӣ ва ҳувияти миллии тоҷикон ҳифз ва тақвият дода шаванд.

Омӯзиши забони русӣ барои шаҳрвандони Тоҷикистон имконияти иловагии касбӣ ва илмӣ фароҳам меорад, аммо ин набояд ба коҳиш ёфтани мақоми забони давлатӣ ва таваҷҷуҳ ба забонҳои дигари хориҷӣ оварда расонад.

Мо бояд сиёсати бисёрзабонӣ ва бисёрфарҳангиро ҳамчун сармояи инсонӣ ва омили рушди кишвар баррасӣ намоем.

Дар баробари ин, ҳамкориҳо дар соҳаи фарҳанг, театр, кино, адабиёт, варзиш, сайёҳӣ ва табодули ҷавонон метавонанд ба таҳкими эътимоди байни халқҳо мусоидат намоянд.

7. Тоҷикистон ва Россия дар низоми муносибатҳои байналмилалӣ

Муносибатҳои Тоҷикистону Россия танҳо дар сатҳи дуҷониба маҳдуд намешаванд. Ҳар ду давлат дар як қатор созмонҳои минтақавӣ ва байналмилалӣ узвият доранд ва дар масъалаҳои муҳими сиёсати ҷаҳонӣ ҳамкорӣ мекунанд.

Аз ҷумла:

• Созмони Милали Муттаҳид;

• Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил;

• Созмони ҳамкории Шанхай;

• Созмони Аҳдномаи амнияти дастаҷамъӣ;

• Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо.

Ҳамкории ду кишвар дар ин сохторҳо барои баррасии масъалаҳои амнияти минтақавӣ, мубориза бо терроризм, рушди иқтисодӣ ва таҳкими ҳамкориҳои байналмилалӣ аҳаммияти калон дорад.

Дар баробари ин, бояд таъкид намуд, ки сиёсати хориҷии Тоҷикистон хусусияти мустақил, мутавозин ва бисёрсамта дорад.

Тоҷикистон бо Россия муносибатҳои стратегӣ дорад, ҳамзамон бо Ҷумҳурии Мардумии Чин, кишварҳои Осиёи Марказӣ, давлатҳои Иттиҳоди Аврупо, Иёлоти Муттаҳида, кишварҳои ҷаҳони ислом ва дигар шарикони байналмилалӣ робитаҳои фаъолро инкишоф медиҳад.

Ин сиёсати бисёрсамта на мухолифи муносибатҳои стратегӣ бо Россия, балки ифодаи манфиатҳои миллии давлати соҳибистиқлол мебошад.

Ба ибораи дигар, Тоҷикистон бояд бо тамоми марказҳои муҳими иқтисодӣ ва сиёсии ҷаҳон муносибатҳои судманд дошта бошад.

Дар шароити тағйирёбии низоми муносибатҳои байналмилалӣ ва ташаккули тартиботи нави ҷаҳонӣ чунин равиш барои ҳифзи манфиатҳои миллӣ, таъмини амният ва истифодаи имкониятҳои иқтисодии кишвар аҳаммияти махсус дорад.

8. Масъалаҳои мубрам ва мушкилоти муносибатҳои Тоҷикистону Россия

Ҳангоми таҳлили муносибатҳои дуҷониба танҳо аз дастовардҳо сухан гуфтан кофӣ нест. Муносибати илмӣ ва воқеъбинона тақозо мекунад, ки мушкилот ва масъалаҳои ҳалталаб низ мавриди баррасӣ қарор гиранд.

Ба андешаи ман, чанд масъалаи муҳим вуҷуд дорад.

Якум, вобастагии нисбатан зиёд дар баъзе бахшҳои иқтисодӣ.

Тоҷикистон бояд бозорҳои содиротӣ, сарчашмаҳои сармоягузорӣ ва самтҳои ҳамкории иқтисодии худро диверсификатсия намояд. Ин раванд имкон медиҳад, ки устувории иқтисоди миллӣ дар шароити буҳронҳои байналмилалӣ баланд бардошта шавад.

Дуюм, масъалаи муҳоҷирати меҳнатӣ.

Таъмини ҳуқуқ, амният ва шароити муносиби фаъолияти шаҳрвандони Тоҷикистон дар Россия бояд ҳамеша дар рӯзномаи муколамаи дипломатӣ қарор дошта бошад. Ҳамкории ниҳодҳои дахлдор дар ин самт бояд мунтазам ва натиҷабахш бошад.

Сеюм, таъсири таҳаввулоти геополитикӣ.

Таҳримҳои байналмилалӣ, низоъҳои геополитикӣ, тағйирёбии роҳҳои нақлиётӣ ва мушкилоти иқтисоди ҷаҳонӣ метавонанд ба ҳамкориҳои тиҷоратӣ ва сармоягузорӣ таъсир расонанд. Тоҷикистон бояд ин омилҳоро бо назардошти манфиатҳои миллӣ ва уҳдадориҳои байналмилалии худ ба инобат гирад.

Чорум, зарурати гузариш аз созишномаҳо ба натиҷаҳои мушаххас.

Имзои санадҳои зиёд худ аз худ нишондиҳандаи муваффақияти ҳамкорӣ нест. Меъёри асосӣ иҷрои онҳо, таъсиси ҷойҳои нави корӣ, афзоиши истеҳсолот, воридшавии технология ва беҳтар гардидани сатҳи зиндагии мардум мебошад.

Панҷум, таъмини мувозинати манфиатҳои миллӣ.

Муносибатҳои дӯстона ва шарикии стратегӣ бояд бар пояи эҳтироми соҳибихтиёрӣ, баробарҳуқуқӣ, эътимоди мутақобила ва ба назар гирифтани манфиатҳои ҳар ду ҷониб инкишоф ёбанд.

Ман чунин мешуморам, ки маҳз муҳокимаи ошкоро ва ҳалли созандаи масъалаҳои ҳассос муносибатҳои Тоҷикистону Россияро устувортар мегардонад.

9. Нишондиҳандаҳои иқтисодӣ ва рӯйдодҳои навтарини соли 2026

Барои арзёбии вазъи кунунӣ ба рақамҳои воқеӣ низ таваҷҷуҳ кардан зарур аст.

Тиҷорати Тоҷикистону Россия

2,47 млрд $

Гардиши савдо дар соли 2025

+24,8%

Афзоиш нисбат ба соли 2024

1,6765 млрд $

Гардиши савдо дар январ–августи 2026

+16,4%

Афзоиш нисбат ба ҳамин давраи соли 2025

Ин рақамҳо нишон медиҳанд, ки робитаҳои иқтисодии ду кишвар тамоюли афзоиш доранд.

Ҳамчунин, 1 октябри соли 2026 дар Душанбе ҷаласаи 22-юми Комиссияи байниҳукуматии Тоҷикистону Россия оид ба ҳамкориҳои иқтисодӣ баргузор гардид. Дар он масъалаҳои тиҷорат, саноат, энергетика, кишоварзӣ ва дигар самтҳои ҳамкорӣ баррасӣ шуда, протоколи ҷаласа ба имзо расид.

Ин ҷаласа нишон медиҳад, ки муносибатҳои иқтисодӣ дорои механизми мушаххаси ҳамоҳангсозӣ мебошанд.

Вазифаи муҳим акнун аз он иборат аст, ки афзоиши гардиши савдо бо афзоиши ҳиссаи маҳсулоти коркардшуда, сармоягузории истеҳсолӣ ва таъсиси корхонаҳои нави муштарак ҳамроҳ гардад.

10. Дурнамои муносибатҳои Тоҷикистону Россия

Ба андешаи ман, муносибатҳои ду кишвар дар марҳилаи кунунӣ дорои имкониятҳои васеъ мебошанд. Аммо барои истифодаи ин имкониятҳо зарур аст, ки ба якчанд самти афзалиятнок диққати ҷиддӣ дода шавад.

Якум, рушди ҳамкориҳои саноатӣ. Тоҷикистон бояд ба таъсиси корхонаҳои муштараки истеҳсолӣ ва коркарди ашёи хом афзалият диҳад.

Дуюм, ҳамкориҳои энергетикӣ. Бо дарназардошти иқтидори бузурги гидроэнергетикии Тоҷикистон, ҳамкорӣ дар соҳаи сармоягузорӣ, технология ва таҷдиди инфрасохтори энергетикӣ метавонад натиҷаҳои назаррас диҳад.

Сеюм, рушди долонҳои нақлиётӣ ва логистикӣ. Тоҷикистон кишвари маҳсур дар хушкӣ мебошад. Аз ин рӯ, истифодаи самараноки роҳҳои байналмилалӣ, тавсеаи робитаҳои нақлиётӣ ва дастрасӣ ба бозорҳои хориҷӣ аҳаммияти стратегӣ дорад.

Чорум, рушди сармояи инсонӣ. Ҳамкориҳои донишгоҳӣ, илмӣ, технологӣ ва касбомӯзӣ бояд тавсеа ёбанд.

Панҷум, таҳкими амнияти минтақавӣ. Ҳамкории муштарак дар мубориза бо таҳдидҳои фаромиллӣ бояд дар асоси эҳтироми соҳибихтиёрии давлатҳо идома ёбад.

Шашум, рушди дипломатияи фарҳангӣ ва мардумӣ. Робитаҳои байни донишҷӯён, олимон, ҷавонон, соҳибкорон ва намояндагони фарҳанг метавонанд ба эътимоди байнидавлатӣ такони нав бахшанд.

Дар ниҳоят, мо бояд ба он ноил шавем, ки муносибатҳои Тоҷикистону Россия на танҳо аз назари таърих ва робитаҳои сиёсӣ муҳим бошанд, балки барои рушди иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва технологӣ натиҷаҳои мушаххас ба бор оваранд.

11. Хулосаи моҳият ва аҳаммияти стратегии муносибатҳо

Дар ҷамъбаст мехоҳам чанд андешаи асосиро таъкид намоям.

Аввалан, муносибатҳои дипломатии Тоҷикистону Россия дар тӯли беш аз се даҳсола аз марҳилаи ташаккули робитаҳои байнидавлатӣ ба сатҳи шарикии стратегӣ ва ҳампаймонӣ расидаанд.

Дуюм, ин муносибатҳо дорои заминаҳои устувори сиёсӣ, ҳуқуқӣ, иқтисодӣ, фарҳангӣ ва гуманитарӣ мебошанд.

Сеюм, Россия барои Тоҷикистон яке аз шарикони муҳими сиёсӣ, иқтисодӣ ва амниятӣ боқӣ мемонад. Дар баробари ин, Тоҷикистон низ барои Россия ҳамчун шарики муҳим дар Осиёи Марказӣ аҳаммияти геополитикӣ ва минтақавӣ дорад.

Чорум, ояндаи муносибатҳо аз он вобаста аст, ки ҳар ду ҷониб то кадом андоза метавонанд аз имкониятҳои мавҷуда барои татбиқи лоиҳаҳои мушаххас ва таъмини манфиатҳои мутақобила истифода баранд.

Ва ниҳоят, як принсипи муҳимро набояд фаромӯш кард: дӯстии байнидавлатӣ дар сурате устувор мегардад, ки он ба эҳтироми соҳибихтиёрӣ, баробарҳуқуқӣ, эътимоди мутақобила ва манфиатҳои миллии ҳар ду кишвар асос ёбад.

Тоҷикистон ҳамчун давлати соҳибистиқлол сиёсати хориҷии мустақил ва бисёрсамтаро пеш мебарад. Муносибатҳои дӯстона ва стратегии мо бо Россия яке аз самтҳои муҳими ин сиёсат мебошанд.

Бовар дорам, ки бо истифода аз имкониятҳои мавҷуда ва татбиқи созишномаҳои бадастомада, ҳамкориҳои Тоҷикистону Россия дар оянда низ рушд намуда, ба манфиати халқҳои ҳар ду давлат ва таҳкими сулҳу субот дар минтақа хизмат хоҳанд кард.

Зеро арзиши аслии дипломатия на танҳо дар эълони дӯстӣ, балки дар қобилияти табдил додани эътимоди сиёсӣ ба натиҷаҳои воқеӣ барои мардум ифода меёбад.

ДАВЛАТОВ Зубайдулло,

ходими калони илмии Шуъбаи ИДМ-и

Институти омузиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои АМИТ