29-уми майи соли 2026 дар Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Конференсияи илмӣ-амалии ҷумҳуриявӣ таҳти унвони “Низоми муносибатҳои байналмилалӣ дар вазъи имрӯзаи бисёрқутба” баргузор гардид.

Ташкил ва баргузории конференсияи мазкур ба татбиқи амалии равандҳои муосири низоми муносибатҳои байналмилалӣ дар шароити ҷаҳони бисёрқутба мусоидат намуда, ҳамзамон барои баланд бардоштани сатҳи дониш, малака ва таҷрибаи касбии мутахассисони соҳаҳои сиёсат, муносибатҳои байналмилалӣ ва иқтисодиёт заминаи мусоид фароҳам овард.

Дар ҷараёни кори конференсия маърӯзаҳо ва тавсияҳои пешниҳоднамудаи иштирокчиён самтҳои муҳими фаъолияти минбаъдаро дар низоми муносибатҳои байналмилалӣ дар шароити ҷаҳони бисёрқутба муайян намуданд. Мавзуҳои баррасишуда аз лиҳози мазмуну муҳтаво мубрам ва дорои аҳаммияти баланди илмӣ буда, ба шунавандагон таъсири амиқ гузоштанд.

Дар кори конференсия олимон, коршиносони муассисаҳои таълимӣ ва илмӣ-таҳқиқотӣ, мутахассисони соҳа, инчунин намояндагони воситаҳои ахбори омма иштирок намуда, дар доираи муҳокимаву музокираҳо пешниҳодҳои мушаххаси худро оид ба масъалаҳои баррасишаванда иброз доштанд.

Қарор ва баёнияи конференсия дар сомонаҳои расмии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ва Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупо, инчунин дар воситаҳои ахбори омма нашр гардида, ба иштирокчиён ва муассисаҳои илмӣ-таҳқиқотии дахлдор ирсол карда мешавад.

Тавсияҳо ва натиҷаҳои Конференсияи илмӣ – амалии ҷумҳуриявӣ дар мавзуи “Низоми муносибатҳои байналмилалӣ дар вазъи имрӯзаи бисёрқутба”

--          баргузории конференсияро бомуваффақият ҳисобида, ба муассисаҳои илмии Ҷумҳурии Тоҷикистон ки ба омӯзиши муносибатҳои байналмилалӣ ва муносибатҳои байналмилалии иқтисодӣ машғул мебошанд, тавсия дода шавад, ки минбаъд гузаронидани ҳамин гуна конференсия ва ҳамоишҳои илмиро бо ҷалби доираи васеи олимони варзидаи ҷумҳурӣ ба роҳ монанд;

--          низоми муносибатҳои байналмилалӣ дар шароити ҷаҳони бисёрқутба ба марҳалаи нави таҳаввулот ворид гардида, бо афзоиши нақши қудратҳои минтақавӣ, густариши дипломатияи бисёрҷониба ва тағйирёбии тавозуни геосиёсӣ тавсиф меёбад. Дар ин раванд тақвияти ҳамкориҳои байналмилалӣ дар доираи Созмони Милали Муттаҳид ва дигар ниҳодҳои ҷаҳонӣ аҳаммияти калидӣ пайдо мекунад.

--          рушди иқтисоди ҷаҳонӣ, таҳкими амнияти байналмилалӣ, истифодаи дипломатияи рақамӣ ва ҳалли сулҳомези низоъҳо ба устувории низоми нав мусоидат менамоянд. Дар маҷмӯъ, низоми бисёрқутба имкониятҳои нави ҳамкорӣ фароҳам оварда, ҳамзамон зарурати масъулияти бештарро дар ҳифзи сулҳ, субот ва манфиатҳои миллӣ дар сатҳи байналмилалӣ ба миён мегузорад.

--          таъсири Эрон ба сиёсати ҷаҳонӣ ва рушди муносибатҳои байналмилалӣ дар Осиёи Ҷанубу Ғарбӣ рӯз аз рӯз бештар гардида, ин кишвар ба яке аз бозигарони муҳими геосиёсии минтақа табдил ёфтааст. Мавқеи ҷуғрофӣ, иқтидори энергетикӣ, захираҳои иқтисодӣ ва нуфузи сиёсиву фарҳангии Эрон ба он имкон медиҳад, ки дар равандҳои минтақавӣ ва байналмилалӣ нақши муассир бозад;

--          дар чунин шароит тақвияти муколамаи сиёсӣ ва дипломатияи сулҳ байни давлатҳои минтақа аҳаммияти муҳим пайдо мекунад. Густариши ҳамкориҳо дар самти амният, мубориза бар зидди терроризм, экстремизм ва дигар таҳдидҳои муосир метавонад ба таҳкими субот ва коҳиши танишҳои геосиёсӣ мусоидат намояд. Ҳамзамон, рушди ҳамкориҳои иқтисодӣ, нақлиётӣ ва транзитӣ бо истифода аз имкониятҳои геостратегии Эрон барои пешрафти иқтисоди минтақа заминаи мусоид фароҳам меорад;

--          густариши ҳамкориҳои фарҳангиву гуманитарӣ, рушди дипломатияи рақамӣ ва таҳкими амнияти иттилоотӣ метавонанд ба наздикшавии халқҳо ва ҳифзи манфиатҳои миллӣ мусоидат намоянд. Дар ин раванд нақши Созмони ҳамкории Шанхай, Созмони Милали Муттаҳид ва дигар созмонҳои байналмилалӣ барои таъмини суботи минтақавӣ ва рушди ҳамкориҳои бисёрҷониба муҳим арзёбӣ мегардад;

--          таъсири Эрон ба муносибатҳои байналмилалӣ нишон медиҳад, ки низоми ҷаҳонӣ тадриҷан ба сӯи бисёрқутбият ҳаракат дорад. Аз ин рӯ, давлатҳои минтақа бояд сиёсати хориҷии мутавозин ва воқеъбинонро пеш гирифта, ҳамкориҳоро дар асоси эҳтироми манфиатҳои миллӣ, баробарҳуқуқӣ ва шарикии мутақобилан судманд тақвият бахшанд;

--         муассисаҳои илмӣ ва таҳсилоти олӣ бояд омӯзиши назарияҳои муосири муносибатҳои байналмилалӣ, аз ҷумла реализм, реализми нав, либерализм, конструктивизм ва назарияи бисёрқутбиятро густариш диҳанд. Ин ба дарки амиқи равандҳои геосиёсии ҷаҳони муосир мусоидат менамояд;

--          марказҳои таҳлилӣ ва пажӯҳишгоҳҳои илмӣ бояд таҳқиқоти бунёдӣ ва амалӣ оид ба ташаккули ҷаҳони бисёрқутба, нақши қудратҳои минтақавӣ ва тағйирёбии тавозуни геосиёсиро тақвият бахшанд;

--          дар шароити ташаккули ҷаҳони бисёрқутба муносибатҳои байналмилалӣ марҳалаи нави рушди худро касб намуда, рақобати геосиёсӣ, иқтисодӣ ва иттилоотӣ миёни қудратҳои ҷаҳонӣ торафт густариш меёбад. Дар чунин вазъият омӯзиш ва таҳлили таҷрибаи давлатҳои таъсиргузор, аз ҷумла Ҷумҳурии Мардумии Чин, Федератсияи Русия, Иёлоти Муттаҳидаи Амрико, Ҷумҳурии Ҳиндустон ва Ҷумҳурии Исломии Эрон барои дарки равандҳои нави геосиёсӣ аҳаммияти муҳим дорад.

--          ҷаҳони бисёрқутба аз давлатҳо тақозо менамояд, ки сиёсати хориҷии мутавозин ва чандсамтаро пеш гирифта, дар баробари ҳифзи манфиатҳои миллӣ ҳамкориҳои бисёрҷониба ва минтақавиро тақвият бахшанд. Дар ин раванд нақши Созмони Милали Муттаҳид ва дигар созмонҳои байналмилалӣ барои нигоҳ доштани суботи ҷаҳонӣ, ҳалли низоъҳо ва таҳкими амният хеле муҳим мебошад.

--         ҳамзамон, рушди технологияҳои иттилоотӣ ва рақамӣ фазои иттилоотиро ба яке аз самтҳои асосии рақобати байналмилалӣ табдил додааст. Аз ин рӯ, таҳкими амнияти иттилоотӣ, рушди дипломатияи рақамӣ ва омода намудани мутахассисони баландихтисос дар соҳаи геосиёсат ва муносибатҳои байналмилалӣ ба талаботи муҳими замони муосир мубаддал гардидааст.

--        ташаккули ҷаҳони бисёрқутба барои давлатҳо ҳам имконият ва ҳам масъулияти нав ба миён меорад. Аз ин лиҳоз, ҳифзи соҳибихтиёрӣ, рушди ҳамкориҳои иқтисодии минтақавӣ, тақвияти дипломатияи бисёрҷониба ва ҳимояи манфиатҳои миллӣ бояд ҳамчун самтҳои афзалиятноки сиёсати давлатӣ муайян карда шаванд.

--          сиёсати хориҷии бисёрсамтӣ дар шароити ҷаҳони муосир яке аз омилҳои асосии таъмини рушди устувор ва таҳкими мавқеи давлатҳо дар муносибатҳои байналмилалӣ ба ҳисоб меравад. Он ба кишварҳо имконият медиҳад, ки бо риояи манфиатҳои миллӣ ҳамкориҳои худро бо қудратҳои ҷаҳонӣ, созмонҳои байналмилалӣ ва шарикони минтақавӣ тавсеа бахшанд ва аз вобастагии якҷониба канорагирӣ намоянд.

--           густариши дипломатияи бисёрҷониба дар доираи Созмони Милали Муттаҳид ва дигар сохторҳои байналмилалӣ, рушди ҳамкориҳои иқтисодӣ, амниятӣ ва фарҳангӣ, инчунин истифодаи самараноки дипломатияи рақамӣ заминаи муҳими пешрафти давлатҳоро фароҳам месозад.

--          сиёсати хориҷии бисёрсамтӣ ба таҳкими сулҳ, субот, ҳамзистии осоишта ва баланд бардоштани нуфузи давлатҳо дар низоми бисёрқутбаи ҷаҳонӣ мусоидат намуда, яке аз самтҳои калидии рушди муносибатҳои байналмилалии муосир ба шумор меравад.

--          ҳифз ва рушди фарҳанги миллӣ дар шароити ҷаҳони бисёрқутба аҳаммияти стратегӣ дошта, ҳамчун омили асосии нигоҳдории ҳувияти миллӣ ва таҳкими ваҳдати ҷомеа арзёбӣ мегардад. Татбиқи сиёсати давлатӣ дар самти фарҳанг, густариши дипломатияи фарҳангӣ ва ҳифзи мероси моддӣ ва ғайримоддӣ бо иштироки Созмони Милали Муттаҳид оид ба маориф, илм ва фарҳанг заминаи муҳим барои муаррифии арзишҳои миллӣ дар сатҳи байналмилалӣ фароҳам месозад.

--          тақвияти нақши забони миллӣ, рушди фарҳанг дар фазои рақамӣ, дастгирии муассисаҳои фарҳангӣ ва тарбияи насли ҷавон дар рӯҳияи ватандӯстӣ аз самтҳои калидии ин раванд ба ҳисоб мераванд. Ҳифзи фарҳанг аз таъсири манфии ҷаҳонишавӣ ва тақвияти ҷойгоҳи он дар сиёсати давлатӣ метавонад ба таҳкими ҳувияти миллӣ ва баланд гардидани нуфузи давлат дар арсаи байналмилалӣ мусоидат намояд.

--          вазъи ҷаҳони бисёрқутба дар низоми муносибатҳои байналмилалӣ бо афзоиши нақши қудратҳои гуногуни ҷаҳонӣ ва минтақавӣ тавсиф ёфта, талаботи навро дар самти ҳамкориҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва амниятӣ ба миён меорад. Дар чунин шароит тақвияти низоми бисёрқутбаи мутавозин, густариши дипломатияи бисёрҷониба ва истифодаи самараноки механизмҳои Созмони Милали Муттаҳид аҳаммияти калидӣ пайдо мекунад.

--          рушди иқтисоди одилона, коҳиши низоъҳо, тақвияти амнияти байналмилалӣ, истифодаи технологияҳои рақамӣ ва ҳифзи манфиатҳои миллӣ аз самтҳои асосии сиёсати давлатҳо дар шароити муосир ба ҳисоб мераванд. Ҷаҳони бисёрқутба имкониятҳои нав барои ҳамкориҳои мутақобилан судманд фароҳам оварда, дар баробари ин масъулияти бештарро дар таъмини сулҳ, субот ва рушди устувори ҷаҳонӣ тақозо менамояд.

--          раванди муҳоҷирати меҳнатӣ дар шароити ҷаҳонишавӣ падидаи муҳим ва мураккаби иҷтимоӣ-иқтисодӣ мебошад, ки идоракунии самараноки он барои давлатҳо аҳаммияти стратегӣ дорад. Тақвияти низоми ҳуқуқӣ, баланд бардоштани сатҳи омодагии касбии муҳоҷирон ва густариши ҳамкориҳои байналмилалӣ бо Созмони байналмилалии муҳоҷират метавонанд ба танзими самараноки ин раванд мусоидат намоянд.

--          рушди марказҳои иттилоотӣ, рақамикунонии хизматрасониҳо, ҳифзи ҳуқуқу амнияти иҷтимоии муҳоҷирон ва мубориза бо муҳоҷирати ғайриқонунӣ аз самтҳои муҳими сиёсати давлатӣ ба ҳисоб мераванд. Дар маҷмӯъ, ҳамоҳангсозии сиёсати муҳоҷират бо рушди иқтисоди миллӣ ва истифодаи самараноки сармояи инсонӣ метавонад ба коҳиши вобастагӣ аз муҳоҷирати меҳнатӣ ва рушди устувори кишвар мусоидат намояд.

--          дурнамои низоми муносибатҳои байналмилалӣ дар шароити ҷаҳони бисёрқутба ба ташаккули низоми устувор, мутавозин ва одилона вобаста мебошад, ки дар он давлатҳо бо риояи принсипҳои баробарҳуқуқӣ ва соҳибихтиёрӣ ҳамкорӣ мекунанд. Тақвияти дипломатияи бисёрҷониба дар доираи Созмони Милали Муттаҳид, баланд бардоштани нақши қудратҳои минтақавӣ ва рушди ҳамгироии иқтисодию энергетикӣ аз самтҳои муҳими ин раванд ба ҳисоб мераванд.

--          рушди дипломатияи рақамӣ, таҳкими амнияти байналмилалӣ, истифодаи усулҳои дипломатии ҳалли низоъҳо ва тақвияти ҳамкориҳои илмӣ ба пешгирии танишҳо ва таҳкими суботи ҷаҳонӣ мусоидат мекунад. Дар маҷмӯъ, низоми бисёрқутбаи оянда бояд бар асоси сулҳ, ҳамзистии осоишта ва ҳифзи манфиатҳои миллии давлатҳо ташаккул ёбад.

--          раванди ҷаҳонишавӣ ба рушди ҳуқуқи миллӣ ва низоми ҳуқуқии байналмилалӣ таъсири амиқ расонида, боиси ҳамгироии меъёрҳои ҳуқуқӣ, афзоиши ҳамкориҳои байнидавлатӣ ва тақвияти нақши созмонҳои байналмилалӣ гардидааст. Дар ин раванд ҳуқуқи миллӣ маҷбур аст ба стандартҳои байналмилалӣ мутобиқ гардад, дар ҳоле ки ҳуқуқи байналмилалӣ низ барои танзими равандҳои нави глобалӣ такмил меёбад.

--      ҷаҳонишавӣ ҳам имконият ва ҳам чолишҳои навро ба миён оварда, зарурати ҳамоҳангсозии ҳуқуқи миллӣ бо меъёрҳои байналмилалӣ, ҳифзи соҳибихтиёрии ҳуқуқии давлатҳо ва рушди низоми одилона ва самараноки ҳуқуқии ҷаҳониро тақозо менамояд.

--          нақши ҷавонон дар раванди ташаккули ҷаҳони бисёрқутба рӯз аз рӯз аҳаммияти бештар касб менамояд, зеро онҳо неруи асосии зеҳнӣ, инноватсионӣ ва иҷтимоии ҷомеаи муосир ба ҳисоб мераванд. Ҷавонон тавассути донишандӯзӣ, рушди малакаҳои рақамӣ, иштироки фаъол дар равандҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангӣ метавонанд ба таҳкими мавқеи давлатҳо дар низоми нави байналмилалӣ мусоидат намоянд.

--         дар шароити рақобати геосиёсӣ ва рушди технологияҳои иттилоотӣ, ҷавонон ҳамчун қувваи пешбарандаи дипломатияи рақамӣ, илм ва инноватсия нақши муҳим доранд. Ҷалби фаъолонаи ҷавонон ба раванди ҷаҳони бисёрқутба барои рушди устувор, таҳкими сулҳ ва баланд бардоштани нуфузи давлатҳо дар арсаи байналмилалӣ аҳаммияти стратегӣ дорад.