(бахшида ба ифтихори 35 солагии Истиқлоли Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Дар таърихи башарият бисёр кишварҳо барои ба даст овардани сулҳ ва суботи сиёсӣ марҳилаҳои душвор ва пур аз низоъҳоро паси сар кардаанд. Ин раванд аксар вақт бо мубориза бар зидди истилогарон, низоъҳои дохилӣ ва бархӯрди манфиатҳои гуногун ҳамроҳ будааст. Дар шароити ҷаҳони муосир, ки бо суръати баланд тағйир меёбад ва дар он бархӯрди манфиатҳои абарқудратҳо ва давлатҳои минтақаӣ мушоҳида мегардад, масъалаи сулҳ ва суботи сиёсӣ яке аз омилҳои асосии рушди устувори давлатҳо ба шумор меравад.

Таҷрибаи давлатсозии Ҷумҳурии Тоҷикистон нишон медиҳад, ки раванди расидан ба сулҳу ваҳдати миллӣ натиҷаи ҳамбастагии иродаи сиёсӣ, хиради мардумӣ ва роҳбарии оқилона мебошад. Ин таҷриба собит месозад, ки танҳо тавассути гуфтугӯи созанда, музокироти сиёсӣ ва таҳаммулпазирӣ метавон буҳронҳои шадиди дохилиро паси сар намуда, пояҳои давлатдории устуворро таҳким бахшид.

Яке аз ҷанбаҳои муҳими ин раванд дар он ифода меёбад, ки ҷомеаи тоҷик дар марҳалаи ҳассоси таърихӣ тавонист бо такя ба арзишҳои миллӣ ва анъанаҳои сулҳпарварона роҳи раҳоӣ аз ҷанги шаҳрвандиро пайдо намояд. Ин дастовард на танҳо аҳамияти миллӣ дошт, балки дар сатҳи байналмилалӣ низ ҳамчун намунаи муваффақи ҳалли низоъҳои сиёсӣ пазируфта шуд.

Таҷрибаи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар роҳи расидан ба сулҳу ваҳдати миллӣ нишон медиҳад, ки дипломатияи оқилона, музокироти сиёсӣ ва хиради миллӣ метавонад кишварро аз вартаи нобудӣ наҷот диҳанд. Ин раванд, махсусан дар муқоиса бо вазъи тӯлонии нооромии Афғонистон, равшан месозад, ки набудани ҳамдигарфаҳмӣ ва идомаи низоъҳо метавонад рушди давлатро барои даҳсолаҳо боздорад. Аз ин рӯ, сулҳи бадастомада дар Тоҷикистон на танҳо як дастоварди миллӣ, балки намунаи муваффақи байналмилалӣ мебошад, ки аҳамияти гуфтугӯ, таҳаммулпазирӣ ва ваҳдати ҷомеаро дар таъмини субот ва пешрафт собит месозад.

Воқеъан, нақши Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар бунёди давлати навини тоҷикон воқеан бузург ва таърихӣ мебошад. Маҳз бо заҳмату талошҳои пайвастаи ин шахсияти барҷаста, Тоҷикистон аз хатари парокандашавӣ эмин монд. Пешвои миллат истиқрори сулҳ ва ваҳдати миллиро чунин арзёбӣ намудаанд: «Истиқрори сулҳ ва таъмини ваҳдати миллӣ, бе муболиға яке аз бузургтарин дастовардҳои мо дар охири саддаи ХХ мебошад, ки ин аз сиришти сулҳпарварона ва ақлу заковати халқи тоҷик шаҳодат медиҳад. Рисолати сулҳпарварии миллати тоҷик дар пурихтилофтарин давраҳои таърих ва бархӯрди тамаддунҳои гуногун низ ҳамеша бар суботу оромии кишвар равона гардида буд». Бе шак, агар хиради миллӣ боло намегирифт ва сулҳ барқарор намешуд, имрӯз на аз давлат ва на аз кишваре бо номи Тоҷикистон нишоне боқӣ мемонд. Таҷриба нишон медиҳад, ки барангехтани низоъ осон, аммо барқарор намудани сулҳ кори бисёр душвор аст. Чунин вазъро метавон дар Афғонистон мушоҳида кард, ки тӯли даҳсолаҳо аз низоъҳои мусаллаҳона ранҷ мебарад.

Раванди барқарорсозии сулҳ ва оштии миллӣ дар Тоҷикистон воқеан беназир ва таҷрибаи нодирест. Таҳаммулпазирӣ, хиради воло ва заковати сиёсии мардуми тоҷик имкон дод, ки дар муддати нисбатан кӯтоҳ оташи ҷанги шаҳрвандӣ хомӯш гардад ва сулҳу субот дар кишвар ҳукмфармо шавад. Мардуми Тоҷикистон гирди роҳбари худ - Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҷамъ омада, бо дастуру ҳидоятҳои ӯ кишварро аз вартаи нобудӣ раҳонида, ба роҳи рушд ва созандагӣ ҳидоят карданд. Ин ҳамбастагӣ ва итоати созандаи мардум на танҳо заминаи сулҳи пойдорро фароҳам овард, балки имкон дод, ки Тоҷикистон ба давлати пешрафта ва устувор табдил ёбад.

Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар арсаи байналмилалӣ талошҳои пайгирона ва саривақтӣ намуда, нуфузу эътибори Тоҷикистонро баланд бардошт. Ӯ борҳо аз минбари Созмони Милали Муттаҳид ба масъалаҳои глобалӣ, аз ҷумла қазияи Афғонистони ҳамсоя, мубориза бо терроризму экстремизм, қочоқи маводи мухаддир ва таъмини амнияти минтақавӣ таваҷҷуҳи ҷиддии ҷомеаи ҷаҳониро ҷалб кардааст. Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон пайваста таъкид мекунад, ки Афғонистон набояд ба пойгоҳи даҳшатафканӣ ва тундгароӣ табдил ёбад, зеро ин таҳдид на танҳо барои Тоҷикистон, балки барои тамоми минтақа ва ҷаҳон хатарнок аст.

Таҷрибаи беназири Тоҷикистон дар ҳалли низоъҳои дохилӣ ва барқарорсозии сулҳ яке аз дастовардҳои муҳимтарини давраи истиқлолият ба ҳисоб меравад. Маҳз бо талошҳои пайгиронаи Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва ҳамбастагии мардум дар муддати кӯтоҳ оташи ҷанги шаҳрвандӣ хомӯш гардид, сулҳу ваҳдати миллӣ барқарор шуд ва заминаи устувори давлатдории миллӣ гузошта шуд. Ин таҷрибаи тоҷикон ҳамчун симои беназир барои ҷомеаи ҷаҳонӣ арзишманд аст ва нишон медиҳад, ки ҳатто дар шароити душвортарин имконпазир аст, ки бо роҳи гуфтугӯ, таҳаммулпазирӣ ва хиради сиёсӣ сулҳ ва оштӣ ба даст оварда шавад.

Хизматҳои Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар ҳалли масъалаҳои глобалӣ, аз ҷумла қазияи Афғонистон, ва бунёди сулҳи миллӣ дар кишвар аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ эътироф гардидааст.

Ҳамаи дастовардҳои имрӯзаи Тоҷикистон бо истиқрори сулҳ ва ваҳдати миллӣ иртиботи зич доранд. Зеро дар ҷомеае, ки сулҳу субот нест, пешрафт низ ғайриимкон мегардад. Набояд фаромӯш кард, ки рӯйдодҳои фоҷиабори солҳои 90-уми асри гузашта боиси сар задани ҷанги шаҳрвандӣ гардида, хатари парокандашавии миллатро ба миён оварда буданд. Дар он айём, ҳазорон нафар шаҳрвандон маҷбур шуданд, ки барои наҷоти ҷони худ ба кишварҳои ҳамсоя паноҳ баранд. Тоҷикистон ҳамчун кишвари ноором дар сархати ахбори байналмилалӣ қарор дошт. Дар чунин шароити ҳассос, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба ҳайси роҳбари давлат ба саҳнаи сиёсӣ ворид гардида, барои барқарор намудани сулҳ ва субот тамоми қувва ва иродаи худро сафарбар намуданд. Бо мақсади ба эътидол овардани вазъ, эшон бо қувваҳои гуногуни сиёсӣ гуфтушунидҳо анҷом дода, дар ниҳоят 27 июни соли 1997 дар шаҳри Москва Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ ба имзо расид, ки ин рӯйдоди таърихӣ барои наслҳои оянда ҳамчун рамзи сулҳу ваҳдат боқӣ хоҳад монд.

Дар даврони истиқлолият, бо роҳбарии Пешвои миллат, барои таъмини рушди устувори иқтисодӣ ва баланд бардоштани сатҳи зиндагии мардум чораҳои муҳиму муассир амалӣ гардидаанд. Аз ҷумла, татбиқи ҳадафҳои роҳбурди кишвар - истиқлолияти энергетикӣ, раҳоӣ аз бунбасти иртибототӣ, амнияти ғизо ва саноатикунонии босуръат - натиҷаҳои назаррас ба бор овардааст.

Бешубҳа, заҳматҳои шабонарӯзии Сарвари давлат барои рушди кишвар беандоза мебошанд. Имрӯз мардуми Тоҷикистон дар фазои сулҳу субот зиндагӣ намуда, бо итминон ба ояндаи дурахшон қадам мегузоранд. Ҳамаи ин дастовардҳо самараи истиқлолият ва ваҳдати миллӣ мебошанд.

Дар муқоиса бо ин, вазъи тӯлонии нооромӣ дар Афғонистон нишон медиҳад, ки набудани сулҳу субот, ҳамдигарфаҳмӣ ва низоми устувори сиёсӣ метавонад рушди давлатро ба буҳронҳои дарозмуддат гирифтор созад ва ҷомеаро аз пешрафт боздорад.

Таҷрибаи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар роҳи расидан ба сулҳу ваҳдати миллӣ нишон медиҳад, ки бо такя ба иродаи сиёсӣ, хиради миллӣ ва гуфтушуниди созанда метавон ҳатто дар шароити буҳрони шадиди дохилӣ сулҳ ва суботи пойдорро таъмин намуд. Ин раванд Тоҷикистонро аз хатари парокандашавӣ наҷот дода, заминаи устувори давлатдории навинро фароҳам овард.

Дар муқоиса, вазъи Афғонистон собит месозад, ки идомаи низоъҳои мусаллаҳона, набудани ҳамдигарфаҳмӣ ва заъфи ниҳодҳои сиёсӣ метавонад рушди давлатро барои даҳсолаҳо боздорад ва ҷомеаро ба ноустувории доимӣ гирифтор созад.

Ҳамин тариқ, таҷрибаи сулҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон на танҳо як дастоварди муҳими миллӣ, балки намунаи арзишманди омӯзишӣ дар сатҳи байналмилалӣ ба ҳисоб меравад, ки аҳамияти сулҳ, таҳаммулпазирӣ ва ваҳдати ҷомеаро ҳамчун шарти калидии таъмини рушди устувори давлат таъкид мекунад. Ин таҷриба нишон дод, ки танҳо тавассути муколамаи созанда, ҳамдигарфаҳмӣ ва иродаи сиёсӣ метавон ба сулҳу суботи пойдор ноил гардид. Дар ин замина, ҷомеаи ҷаҳонӣ ва кишварҳои минтақа, бахусус Ҷумҳурии Тоҷикистон, ба барқарор гардидани сулҳу суботи устувор дар Афғонистон манфиатдор буда, бо умед интизоранд, ки мардуми он кишвар низ тавонанд аз паёмадҳои низоъҳои тӯлонӣ раҳо ёфта, ба марҳилаи нави рушди сиёсӣ ва иҷтимоию иқтисодӣ ворид гарданд. Ба сифати таъйиди арзиши волои сулҳ дар фарҳанги миллӣ, метавон ба осори адиби маъруф Лоиқ Шералӣ ишора намуд, ки дар он сулҳ ҳамчун неъмати олӣ ва ормони деринтизори миллат ситоиш шудааст:

Сулҳи дуринтизори мо омад,

Нури ҳақ бар диёри мо омад.

Ҷанги хонумонсӯзимо бигзашт,

Сулҳи деринтизори мо омад.

Начало формы

Конец формы

ҚУРБОНОВ Ҳокимҷон

ходими хурди илмии шуъбаи Шарқи Миёна ва Наздики

Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои

Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон